Δυο λόγια στη Χαρά Νικοπούλου

Είδα χθες βράδυ στην τηλεόραση τη Χαρά Νικοπούλου, τη γνωστή δασκάλα του Έβρου. Μου άρεσε η φυσιογνωμία της, ο λόγος της, το σθένος με το οποίο υπεράσπιζε τη δουλειά της. Δεν μου άρεσε η ρητορεία της, το εθνικοπατριωτικό κήρυγμα που συμπυκνώνει την πατρίδα στο στενό ένδυμα της "παρέλασης", της "εθνικής ενδυμασίας", "των δημοτικών ασμάτων και χορών".
Θυμάμαι ένα ταξίδι στον Έβρο,πριν από λίγα χρόνια, με ξεναγό το φιλαράκι μου, τον Ανέστη, γέννημα θρέμμα της θρακιώτικης γης, που εκείνη την εποχή υπηρετούσε ως καθηγητής θεολόγος σε ένα γυμνάσιο του νομού. Με πήγε παντού, είδα πανηγύρια, γάμους, όλων των "φυλών" της πολύχρωμης κοινωνίας του. Πομάκοι, τουρκόφωνοι ρομά, ορθόδοξοι, μουσουλμάνοι, γηγενείς, πρόσφυγες, μετανάστες, όλοι συνυπάρχουν με μια δική τους εσωτερική ισορροπία, που μόλις τώρα αρχίζει να ευδοκιμεί και στις δικές μας "αμιγείς" κοινωνίες, με την έλευση των μεταναστών. Εκεί, αυτή η ισορροπία είναι εμπεδωμένη και σεβαστή από όλες τις κοινότητες, πολιτισμικές, εθνολογικές,θρησκευτικές. Ο φίλος μου είχε μαθητές όλων αυτών των κατηγοριών. Όπου πήγαμε, τον υποδέχτηκαν με αγάπη, τον κάλεσαν να καθίσει να φάει, να πιεί, να χορέψει,μαζί κι εμάς, την παρέα του. Ήξερε να κινηθεί με άνεση στα διαφορετικά περιβάλλοντα, ήξερε τους κανόνες της συνύπαρξης. Φαντάζομαι πως δεν θα πήγαινε φορώντας το σταυρό του στο μουσουλμάνικο γάμο, ούτε θα είχε μια συνοδό άπρεπα ντυμένη. Στοιχειώδης επίγνωση των πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων, στοιχειώδης σεβασμός στο πιστεύω των γειτόνων,που του έκαναν την τιμή να τον φιλοξενήσουν.
Θυμήθηκα χθες βράδυ τον Αναστάσιο Αλβανίας, τον εκλεκτό ιεράρχη της αγάπης, που συμβούλευε τους ανθρώπους της χριστιανικής κοινότητας της Αλβανίας, που προσέφεραν βοήθεια σε πρόσφυγες Κοσσοβάρους, να κρύβουν το σταυρό τους, για να μην προβάλλουν το πιστεύω τους, αφού αξία είχε η προσφορά στον πάσχοντα συνάνθρωπο, το πιο υψηλό νόημα της θρησκείας μας.
Ένιωσα την ανάγκη να απευθυνθώ στη νεαρή μου συνάδελφο και να της πω με πολλή αγάπη ότι δεν είναι ανάγκη να φοράει την πανοπλία του μαχητή, για να προσφέρει παιδεία. Καλώς ή κακώς οι άνθρωποι αυτοί χρόνια εγκαταλειμμένοι από την Πολιτεία, δημιούργησαν σχέσεις και εξαρτήσεις που δεν κόβονται με το μαχαίρι. Αντί να επιβάλλει την επίσημη εκδοχή μιας "πατρίδας" βγαλμένης από αναγνωστικό του '50, που όλοι σιγά σιγά πρέπει να μετριάσουμε, για να ενώσουμε κι όχι να χωρίσουμε τα παιδιά των ανθρώπων μέσα στις τάξεις μας, μπορεί να ακολουθήσει το λαμπρό παράδειγμα της Στέλλας Πρωτονοταρίου, που βρήκε τόσους τρόπους να φέρει κοντά ανθρώπους με διαφορετικές "γλώσσες" στο σχολείο της, δίνοντας έμφαση σ' εκείνα που ενώνουν κι όχι εμμένοντας σ' αυτή τη "λοιμική", της "επιφανειακής ρητορείας", όπως σοφά την αποκαλεί ο Γ. Σεφέρης.
Και γιατί ο κόσμος που ονειρευόμαστε εμείς οι δάσκαλοι είναι κάπως σαν τον Παράδεισο του Δάντη, όπου: "μέσα στα βάθη του [Έμπυρου ουρανού] είδα μαζεμένα, με την αγάπη δεμένα σ' ένα τόμο τα σκόρπια φύλλα ολόκληρου του κόσμου".
Και ακόμη γιατί πιστεύω ότι δάσκαλοι σαν τη Χαρά μπορούν να κάνουν τη φλόγα της ψυχής τους να ζεσταίνει κι όχι να καίει, αν χειριστούν σωστά τη δύναμή της.

Μαθήματα ελευθερίας

Ο φίλος και συνάδελφος ήρθε από ελληνικό σχολείο της Γερμανίας, φέρνοντας στις αποσκευές του ένα βίντεο,(που δυστυχώς δεν μπορέσαμε να το αναρτήσουμε και ίσως ακόμα δεν πρέπει, γι' αυτό και το συναφές θεματικά των Pink Floyd), προϊόν της δουλειάς του με τους μαθητές. Στο σχολείο αυτό επικρατούσε απόλυτα αυταρχικό πνεύμα, απόλυτος έλεγχος και απόλυτη τάξη. Απηυδισμένοι από το ελληνικό εκπαιδευτικό φαινόμενο της πλήρους χαλαρότητας, προχειρότητας και ασυδοσίας, ίσως βιαστούμε να πούμε: "Αυτό είναι σχολείο!" , αλλά ας μη βιαστούμε. Το σχολείο, η παιδεία γενικότερα, έχουν ανάγκη την τάξη, την οργάνωση, την αποτελεσματικότητα, αλλά και την ελευθερία, το διάλογο, την επικοινωνία, τη χαρά. Ο φόβος, η καχυποψία, η ρουφιανιά, η υποταγή στην παράλογη εξουσία, καταπνίγουν ακριβώς αυτές τις δυνάμεις της ψυχής που θέλει να αναπτύξει η παιδεία. Διαμορφώνουν εξαρτημένα, φοβισμένα ανθρωπάκια κι όχι ανθρώπινες υπάρξεις ικανές να σκέπτονται και να πράττουν ελεύθερα.
Σ' αυτές τις συνθήκες οι εκπαιδευτικοί χάνουν το ρόλο τους, γίνονται από δάσκαλοι χωροφύλακες, από επιστήμονες ενεργούμενα μιας τυφλής ιεραρχίας, που τους απαξιώνει στα μάτια των μαθητών τους, πρώτα από όλα. Αν θέλουν να επιβιώσουν εκεί, πρέπει να σιωπούν και να εκτελούν. Κάθε αντίρρηση, κάθε άρνηση εκτέλεσης ισοδυναμεί με καταχώριση στη μαύρη λίστα και τίποτε καλό δεν προμηνύει για τη συνέχεια.
Πάντα όμως βρίσκεται κάποιος που αντιστέκεται. Και στην πιο μαύρη τυραννία.
Εδώ αυτός κατάφερε σε συνθήκες παρανομίας να γυρίσει αυτό το βίντεο με τους μαθητές του. Όλα έγιναν εν κρυπτώ, χωρίς πρόβες, σε χώρους εκτός σχολείου, στο σχολείο σε ώρες εκτός μαθημάτων, με πλήρη μυστικότητα. Θα μπορούσε ακόμα και αστυνομική δίωξη να επισύρει η πράξη αυτή κατόπιν εντολής της διεύθυνσης!
Τα κατάφεραν όμως. Αυτές οι ωραίες φατσούλες, οι ερασιτέχνες ηθοποιοί παίζουν τους εαυτούς τους, τους δασκάλους τους, διακωμωδούν και αποδυναμώνουν έτσι τον αυταρχισμό που καταδυναστεύει τις ζωές τους. Με ευρηματικότητα, χιούμορ, ζωντάνια, ουσία, ωραία μουσική, ωραία κίνηση.
Είμαι σίγουρη ότι αυτά τα μαθήματα ελευθερίας δεν θα τα ξεχάσουν ποτέ.

Στον ξενιτεμένο μου φίλο

Ήρθε στο νησί μου σε εποχή που νόμιζα πως δεν περίμενα καμιά ευχάριστη έκπληξη από νεοφερμένο συνάδελφο, μόνο δυσάρεστες ή το πολύ πολύ άχρωμες κι αδιάφορες. Καλή συνεργασία, τυπικά φιλικές σχέσεις, μέχρι να τελειώσει η χρονιά κι όπου φύγει, φύγει.
Σίγουρα δεν θα πέρναγε αδιάφορη η παρουσία του, από την πρώτη στιγμή δεν μου χαρίστηκε, δεν θυμάμαι πια το λόγο, αλλά με αγρίεψε.
Αντί να κλειστώ στο καβούκι μου και να τον αφήσω απέξω, τον συμπάθησα αυτόν τον θεολόγο που έμοιαζε με "αγγλικών" με τα στρογγυλά γυαλάκια του και το στιλ διανοούμενου της μπελ επόκ.
Δεν πέρασε πολύς καιρός και βρήκα ένα σωρό λόγους να θεμελιώσω αυτή την αρχική συμπάθεια.
Κοινή αντίληψη στα εκπαιδευτικά θέματα, αγάπη για τα παιδιά, ενδιαφέρον για τον τόπο, όρεξη να κάνει πράγματα εκτός σχολείου, πρώτος στα γλέντια και στους χορούς (ο καλύτερος καβαλιέρος που είχα στο μπάλο ποτέ!), χιούμορ αστείρευτο και ψυχούλα.
Μέσα σε όλα τα άλλα που κάναμε εκείνη την ευλογημένη χρονιά, ήταν και το ραδιόφωνο.
Είχαμε έναν ταλαίπωρο ραδιοφωνικό σταθμό (ο θεός να τον κάνει), μέσα στην ερημιά, μέσα στο κρύο, με υποτυπώδη μηχανήματα, που στελεχώνονταν από κάποιους πιτσιρικάδες που έκαναν πλάκα με την παρέα τους.
Από δω με είχε, από κει με είχε, έκαμψε τις αντιδράσεις μου και βρεθήκαμε μια κρύα νύχτα του χειμώνα να εκπέμπουμε στους 90.2, κάτι πρωτόγνωρες μουσικές από την πλούσια δισκοθήκη του, που την κουβαλούσε κάθε φορά ολόκληρη, και να διαβάζουμε ποιήματα που διάλεγα εγώ. Στην αρχή νομίζαμε ότι εμείς τα λέγαμε, εμείς τα ακούγαμε, αλλά σιγά σιγά όλο και πιο πολλοί μας έλεγαν ότι τους αρέσουμε και μας ακούνε.
Πιο πολύ όμως μας άρεσε εμάς. Παίζαμε, χαιρόμασταν την όλη διαδικασία. Θυμάμαι που έφερνα ένα μικρό πράσινο μπουκαλάκι ρακί και δυο ρακοπότηρα και μόλις τελείωνε η ποίηση και η Χατζιδακική μουσική, το ρίχναμε και στο χορό με θρακιώτικα και νησιώτικα.
Ευτυχώς ένας φανατικός ακροατής μας, μας ηχογράφησε και έτσι θα πάρετε μια ιδέα.
Θα καταλάβετε τι έπαθα εγώ και δάκρυσα ακούγοντάς τον στο Μονόγραμμα του Ελύτη.

Όλα αυτά του τα γράφω, για να συγκινηθεί και να γυρίσει από την ξενιτειά που βρίσκεται.
Γιατί μου έλειψε.

11 Κομμάτι 11.wma

13 Κομμάτι 13.wma