(Αφιερωμένο στους μαθητές μου από ξένες χώρες που μαθαίνουν ιστορία κι αρχαία στην τάξη μου με συγκινητικό ενδιαφέρον)
Το νεοελληνικό εκκρεμές έχει αρχίσει πάλι τη γνωστή διαδρομή άσπρο- μαύρο, σωστό- λάθος, προοδευτικό -συντηρητικό. Ο ακροδεξιός εσμός κραυγάζει εναντίον ενός βιβλίου, καρπού συλλογικής προσπάθειας, που στόχο έχει να διερευνήσει τις απόψεις εκπαιδευτικών περί έθνους και τελικά τον εθνοκεντρικό χαρακτήρα του εκπαιδευτικού συστήματος. Στοχοποιείται μια από τους μελετητές-επιστήμονες, γιατί τυχαίνει να είναι η Γ. Γραμματέας του ΥΠΕΠΘ, Θάλεια Δραγώνα, και σε άλλες εποχές θα ήταν σίγουρα αλυσοδεμένη και φυλακισμένη ή σε κανένα ξερονήσι, να μάθει να συλλογάται εθνοκεντρικά.
Από την άλλη, κάθε νηφάλια άποψη για το περιεχόμενο του βιβλίου, και γενικά το νόημα του πατριωτισμού σήμερα στο πολυπολιτισμικό σχολείο, γίνεται βορά των αντιμαχομένων παρατάξεων. Κάποιοι υπερπροοδευτικοί ιστορικοί και διανοητές επ' ευκαιρία βγήκαν παγανιά κι όλα τα σφάζουν, όλα τα μαχαιρώνουν: Τι είναι η πατρίδα; Ιμπεριαλιστικό κατασκεύασμα, όπως το έθνος. Τι ήταν η οθωμανική αυτοκρατορία; Μια σημαντική και προοδευτική αυτοκρατορία που ίσως να της ζητούσαμε και μια συγνώμη που την πολεμήσαμε και σιγά τώρα που είμαστε έλληνες, τη γλώσσα μας τη μάθανε με το ζόρι- μωρέ δεν μας μάθαιναν και την αρχαία μια και καλή να ξεμπερδεύουμε;- Και οι ξένοι να το ξανασκεφτούμε λιγάκι, μήπως και από πάντα ήταν τελικά προστάτες μας; Και γιατί να χαλάμε καρδιές για τουρκοκρατίες, επαναστάσεις και μικρασιατικά, ας τα σβήσουμε εκεί με λίγο μπλάνκο να κολυμπήσουμε ανενόχλητοι με τους γείτονες στα γαλανά νερά του Αιγαίου. Τι δικά τους τι δικά μας, το ίδιο κάνει, μωρέ...
Κι όσο γι' αυτούς τους αιθεροβάμονες που άφησαν τα κοκκαλάκια τους να τα ασπρίζουν οι καιροί, στην καλύτερη ώρα της νιότης τους, για αυτή την πατρίδα, ας πρόσεχαν, ο θάνατος για την πατρίδα δεν είναι πια πολιτικά ορθός και δεν πρέπει να διδάσκεται ως ιστορικό γεγονός, γιατί γίνεται αναμοχλευτής μίσους και παθών.
Και σιγά σιγά κάθε προοδευτικός άνθρωπος αυτής της χώρας και μάλιστα δάσκαλος όλων των βαθμίδων, θα φοβάται ακόμα και να πει τη λέξη πατρίδα στα παιδιά μήπως και τον ταυτίσουν με τον Άδωνη και τον συρφετό του.
Κανείς από τους μονομάχους δεν σκέφτεται μέσα σε όλη αυτή τη θολούρα πόσο σημαντικό είναι για ένα προοδευτικό σχολείο να μπορεί διακρίνει τον εθνικισμό και το σωβινισμό από τη φιλοπατρία και τον πατριωτισμό. Να μη χάσει την πολιτιστική του ταυτότητα, την ιστορική του συνείδηση, για να μπορέσει να ανοιχθεί και σε άλλες ταυτότητες και να αγαπήσει κι άλλες πατρίδες. Και ότι η πραγματική πατρίδα όλων μας, το αληθινό καταφύγιο των λαών σ' αυτούς τους καιρούς τους δύσκολους, είναι ο πολιτισμός τους και η ιστορία τους και οι αξίες που αυτά διασώζουν μέσω της παιδείας.
Αλλιώς με κάθε πολιτιστική ιδιαιτερότητα που χάνεται στο βωμό της ομογενοποίησης των πάντων, χάνεται κι ένα μετερίζι αντίστασης σε μια τάξη πραγμάτων που μας θέλει όλους ίδιους, συμμορφωμένους, χειραγωγήσιμους και αξιοποιήσιμους.
