Ποτέ δεν γιόρτασα την επέτειό μας. Αναγνώριζα πάντα την ιστορική της σημασία, την ανάγκη να τιμηθούν οι αγώνες των γυναικών για ισότητα και ελευθερία και την αφορμή να καταδειχθούν αδικίες εις βάρος των γυναικών στη σύγχρονη "προοδευτική" μας κοινωνία. Ποτέ όμως δεν ένιωσα να ταυτίζομαι προσωπικά με όλο αυτό. Ποτέ δεν ένιωσα αδικημένη ή παραγνωρισμένη ως γυναίκα. Προέρχομαι από μια νησιώτικη κοινωνία, στην οποία οι γυναίκες είχαν πάντα ισότιμο ρόλο και δυναμική στάση, και στην οικογένεια και στην κοινότητα. Οι άνδρες έλειπαν στη θάλασσα ή στα ξένα και εκείνες διαχειρίζονταν τα οικονομικά, δούλευαν στη γη, ανέτρεφαν μόνες τους τα παιδιά, αντιμετώπιζαν κάθε είδους δυσκολία. Σε παλιότερες εποχές μάλιστα, ήταν αυτές που μετανάστευαν και άφηναν πίσω τους άνδρες. Πού να βρεθεί άνδρας μετά να τις βάλει στη γωνία; Ποτέ όμως αυτές οι γυναίκες δεν έγιναν άνδρες στη θέση των ανδρών, δεν τους παραμέρισαν ή τους υποβάθμισαν. Αντίθετα, τους έδειχναν σεβασμό και αναγνώριση και τους άφηναν να έχουν πάντα την τελευταία λέξη σε κρίσιμα θέματα. Και μέσα στο σπίτι διατήρησαν πάντα τον καταμερισμό εργασιών και ρόλων σαν να ήταν το πιο φυσικό πράγμα, χωρίς γκρίνιες και παράπονα. Μεγαλώνοντας και ζώντας τα φεμινιστικά πρότυπα της εποχής μας, αμφισβήτησα κατά καιρούς αυτές τις αρχές και μαϊμούδισα απόψεις και συμπεριφορές ισοπεδωτικές για τους ρόλους των φύλων. Πάντα όμως επιδερμικά, χωρίς συνέπεια και σταθερότητα και πάντα "διολίσθαινα" προς τα παραδοσιακά πρότυπα, χωρίς πολλή φασαρία. Δεν θυμάμαι πχ ούτε έναν καυγά με άνδρα, που να έγινε για λόγους "ισότητας",πχ για το ποιος θα πλύνει τα πιάτα ή θα βγάλει τα σκουπίδια. Αυτά γίνονταν "από μόνα τους" με τη λογική τι ταιριάζει σε ποιον, ποιος κάνει καλύτερα ή πιο εύκολα κάτι, χωρίς όμως συμβόλαια και υπογραφές.
Όταν μετά το γάμο μου γνώρισα μια παραδοσιακή πατριαρχική κοινωνία, αυτή της Ηπείρου, συνειδητοποίησα τις διαφορές. Θυμάμαι την πρώτη φορά που η πεθερά μου εμφανίστηκε με το δίσκο με τα ρακιά, κέρασε τους άνδρες και ούτε καν πέρασε από μένα. Σε μας τουλάχιστον θα είχε προσθέσει στο δίσκο ροσόλια για όσες γυναίκες δεν έπιναν ρακί. Αποφάσισα να μη συναινέσω σ' αυτή την "αδικία" και τη ρώτησα γιατί δεν με κερνάει: "Πίνεις, παιδί μου;" Η γνήσια έκπληξη. Ποιος ξέρει τι μπεκρού έκανα νύφη, θα σκέφτηκε.
Η οικογένεια των πεθερικών μου φαινομενικά δεν διέφερε σε τίποτε από τη δική μου, αγάπη, σεβασμός, συνεργασία, συνεννόηση. Οι αποφάσεις όμως, η διαχείριση των οικονομικών, η εξουσία, δεν μοιράζονταν καθόλου. Ανήκαν στον άνδρα και ήταν στο χέρι του να κάνει συνετή χρήση ή όχι. Οι σπουδές των κοριτσιών ακόμα και εύπορων οικογενειών θυσιάζονταν για τα αγόρια. Οι γονείς προτιμούσαν να δώσουν το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας στο γιο και να μείνουν μαζί του, ενώ σε μας κράταγαν πάντα την κόρη και μάλιστα τη μικρότερη ως "πατρίδα", δηλαδή κληρονόμο του πατρικού και γηροκόμο των γονιών της. Τα παιδιά τα βάφτιζαν πρώτα με τα ονόματα των γονιών του πατέρα, ενώ σε μας το αγόρι ανήκε στον πατέρα και το κορίτσι στη μάνα. Επίσης, μεγάλη βαρύτητα είχε γι' αυτούς η απόκτηση γιού, σε σημείο που να μην χαίρονται το ίδιο για τη γέννηση κοριτσιού. (Μετά από χρόνια η πεθερά μου αναγνώρισε πόσο άδικο είχε που ήθελε μόνο αγόρια, αφού μόνο από τότε που έκανε νύφη πίνει έναν καφέ και λέει μια κουβέντα μαζί της. "Τροξή ήμ'να παιδάκι μ', παλιά μυαλά...")
Τελικά όμως, οι γυναίκες από την Ήπειρο, νιώθοντας την ανάγκη να ξεφύγουν από τα παραδοσιακά καταπιεστικά πλαίσια, εξελίχθηκαν πολύ περισσότερο και ως προς τις σπουδές και ως προς τη συμμετοχή τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι με ίσους όρους, σε σύγκριση με μας τις Κυκλαδίτισσες που δεν είχαμε σοβαρούς λόγους να αντιπαρατεθούμε στις παραδοσιακές δομές. Τι εννοώ; Όλες σχεδόν οι γυναίκες της ηλικίας μου έχουν σπουδάσει στο χωριό του άνδρα μου, ενώ στο δικό μου ελάχιστες. Και δεν είναι μεμονωμένο παράδειγμα.
Νομίζω ότι μέσα από αυτές τις κοινωνίες μπορούμε να αντλήσουμε αρχές και πρότυπα που αξίζει να κρατήσουμε και άλλα που πρέπει να τα αφήσουμε πίσω, γιατί ξεπεράστηκαν από τη ζωή, όμως δεν πρέπει στο όνομα μιας ισοπεδωτικής ισότητας να καταστρέφουμε τη χαρά της διαφοράς με το άλλο φύλο. Τον φυσικό καταμερισμό, το παιχνίδι των ρόλων, τη φροντίδα που εκφράζεται διαφορετικά, ανάλογα με το φύλο, την ανάγκη της συνύπαρξης και της αλληλοσυμπλήρωσης, ακριβώς γιατί δεν είμαστε ίδιοι.
Και ας το πούμε κι αυτό, επιτέλους, οι γυναίκες γιορτάζουν και ευτυχούν, και όταν περιβάλλονται από αγαπημένους άνδρες, όπως και το αντίθετο...
Γιατί κοντεύουμε να το ξεχάσουμε, κορίτσια...
