ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΑΜΕ… Η ΔΕΝ ΘΕΛΑΜΕ ΝΑ ΑΚΟΥΣΟΥΜΕ (ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ)

Αγαπητοί φίλοι, όπως σας είχα ήδη ενημερώσει από το προηγούμενο άρθρο, θα συνεχίσω αυτό το μικρό ιστορικό «οδοιπορικό» στην Ελληνική οικονομία, προκειμένου να φωτίσω και από μια άλλη σκοπιά τα αίτια αυτής της «πρωτοφανούς» οικονομικής κρίσης.
Μετά λοιπόν από 6 χρόνια, ο ακαδημαϊκός Αγγ. Αγγελόπουλος δίνει και πάλι συνέντευξη, αυτή την φορά στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» (27 Ιανουαρίου 1992) και στον δημοσιογράφο Νίκο Νικολάου. Το τιμόνι της χώρας τότε ανήκε σε μια κυβέρνηση με «διαφορετικό ιδεολογικό» στίγμα από την προηγούμενη.
Ανάμεσα στα άλλα λοιπόν, ο επιφανής οικονομολόγος τονίζει, μετά από ερώτηση του κ. Νικολάου: «Δεν υπάρχει αμφιβολία, κύριε Νικολάου, ότι η χώρα μας βρίσκεται σε μια οικονομική κρίση, που υπάρχει κίνδυνος να επιταθεί και από τις επιπτώσεις ενδεχομένων εξωτερικών εξελίξεων…». «…Είναι μάλιστα, κάπως απογοητευτικό για την χώρα μας να έρχεται η Πορτογαλία, που πριν από λίγα χρόνια ήταν η πιο καθυστερημένη οικονομικά χώρα της ΕΟΚ, να μπορεί σήμερα, έπειτα από τις σημαντικές προόδους που επιτέλεσε τα τελευταία χρόνια, να διακηρύσσει, υπό την ιδιότητα του πρόεδρου των 12, πως η Ελλάδα αποτελεί τον αδύνατο κρίκο της κοινότητας».
Παρατήρηση 1η: Η Ελλάδα λοιπόν αποτελούσε και πάλι τον αδύνατο κρίκο της κοινότητας και η κατάσταση φαίνονταν να είναι πάλι κρίσιμη. Ίσως το θετικό εκείνης της εποχής ήταν ότι οι εξωτερικές εξελίξεις, όσο αφορά την οικονομία, ήταν θετικές και όχι αρνητικές όπως σήμερα.
Και τι πρέπει να γίνει; Ο γνωστός ακαδημαϊκός απαντά «…Πρώτος στόχος της πολιτικής αυτής πρέπει να είναι ο περιορισμός του ελλείμματος του κρατικού προϋπολογισμού – που πλησιάζει σήμερα το 20% του ΑΕΠ και είναι πενταπλάσιος περίπου εκείνου του μέσου όρου της κοινότητας – στο 12% εφέτος, στο 8% του χρόνου και στο 5% το 1994. Αν δεν επιτύχουμε τους στόχους αυτούς μέσα στα χρονικά αυτά όρια, θα μείνουμε οριστικά το περιθώριο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με όλες τις εντεύθεν επιπτώσεις, κοινωνικές και εθνικές».
Παρατήρηση 2η: πάλι λοιπόν, πολύ υψηλά ελλείμματα που σημαίνει ότι καμία προσπάθεια δεν έγινε για την μείωση αυτών των ελλειμμάτων τα προηγούμενα χρόνια.
Ερώτηση 1η: αν δεν κάνω λάθος όμως, και σας καλώ να ψάξετε λίγο στην μνήμη σας, η «προσπάθεια» για μείωση των ελλειμμάτων είχε αρχίσει ήδη από την προηγούμενη κυβέρνηση (για να βγούμε από το «τούνελ», κτύπημα των μισθών αυτών που ήταν «στα ρετιρέ», κλπ) και φυσικά όλοι θα θυμούνται τις εξαγγελίες της κυβέρνησης Μητσοτάκη και το περιβόητο 0 + 0 = 14% (για το τελευταίο νούμερο δεν είμαι σίγουρος). Αν στα παραπάνω προστεθούν και οι ιδιωτικοποιήσεις, τότε έρχεται στα χείλη μου αυτόματα ένα ερώτημα: γιατί με όλα αυτά δεν μειώθηκε το έλλειμμα, αλλά αντίθετα συνέχισε να αυξάνεται;
Ερώτηση 2η: Αν ψάξετε τις ανακοινώσεις όλων των κυβερνήσεων, σχετικά με τα «επιτεύγματα» τους, τα προηγούμενα χρόνια, θα διαπιστώσετε, όσοι δεν το θυμάστε, ότι όλοι υπερηφανεύονται γιατί επέτυχαν τους στόχους τους ή ότι τα κατάφεραν τουλάχιστον καλύτερα από τους προηγούμενους. Πώς είναι δυνατόν λοιπόν μετά από τόσες επιτυχίες να είμαστε σε αυτή την δεινή θέση;
Τέλος, το ερώτημα που επίσης ακολουθεί, από τον δημοσιογράφο προς τον κο Αγγελόπουλο, είναι αν υπάρχουν περιθώρια να επιτύχει τους στόχους που θεωρούν σημαντικούς τόσο ο κος Αγγελόπουλος όσο και η κυρίαρχη πολιτική άποψη εκείνη την περίοδο. Η απάντηση έχει ως εξής:
«Το σοβαρό μειονέκτημα των ελληνικών προϋπολογισμών είναι το μεγάλο άνοιγμα μεταξύ των εσόδων και εξόδων που οδηγούν σε μια υπερβολική υπερχρέωση της χώρας…» μας λέει ο κος Αγγελόπουλος και συνεχίζει: «…έτσι τα έσοδα στην Ελλάδα μόλις φτάνουν το 27% του ΑΕΠ ενώ το αντίστοιχο μέσο ποσοστό στις άλλες χώρες της κοινότητας είναι 42%».
Και πως θα μπορούσε να επιτευχτεί μια μείωση του ελλείμματος; Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξης του στις 28 Ιανουαρίου 1992, ο κος Αγγελόπουλος προτείνει:
«Πρώτον. Οι πάντες θα πρέπει να συνεισφέρουν στα δημόσια βάρη ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνάμεις, όπως και το Σύνταγμα ορίζει». «…για να αντιληφθούμε την σημερινή εικόνα του φορολογικού μας συστήματος – πέρα από την φοροδιαφυγή – με ανώτατο φορολογικό συντελεστή 50% και κατώτατο 18%, η μέση επιβάρυνση σε σχέση με τα δηλωθέντα εισοδήματα είναι μόνο 10%. Η διαφορά δείχνει το μέγεθος των απαλλαγών, που φαίνεται πως θα διευρυνθούν, σύμφωνα με τα γραφόμενα στον τύπο, ακόμη περισσότερο και τούτο γιατί η φορολογία δεν συλλαμβάνει το σύνολο της φορολογητέας ύλης, αλλά μόνο της δηλουμένης».
«Δεύτερον. Το φορολογικό μας σύστημα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο απλό, να αποφεύγει πολύπλοκες διαδικασίες, να στηρίζεται – στην περίπτωση του φόρου εισοδήματος – και σε αντικειμενικά κριτήρια σε συνεργασία και με τον φορολογούμενο…».
Σαν τρίτο μέτρο ο κος Αγγελόπουλος πρότεινε την ενίσχυση των φορολογικών υπηρεσιών «με ειδικό προσωπικό». Επίσης ο γνωστός ακαδημαϊκός πρότεινε και μια σειρά άλλων μέτρων όπως: η φορολόγηση των τόκων και των ομολόγων, η πάταξη της φοροδιαφυγής, η πρόσθετη απόδοση φόρου μεταβιβάσεως ακινήτων κλπ.
Το τραγικό σε αυτά που προτείνει ο κος Αγγελόπουλος είναι ότι στην ουσία αυτά λέγονται και ξαναλέγονται για χρόνια από όλους τους κυβερνώντες, αλλά ούτε άλλαξε το φορολογικό σύστημα ούτε «πατάχθηκε» η φοροδιαφυγή (η μαύρη οικονομία οργιάζει), ενώ η φορολογητέα ύλη παρέμεινε ή ίδια και αμετάβλητη.
Αγαπητοί φίλοι, το δικό μου συμπέρασμα τουλάχιστον, και θα ήθελα να σας το καταθέσω, είναι ότι: η σημερινή κρίση δεν ξέσπασε με αυτή την ένταση στην χώρα μας «εν αιθρία». Απλά ζούσαμε μια κρίση υπό αναστολή και περιμέναμε πότε θα πέσει πάνω στα κεφάλια μας. Φυσικά η αφορμή για να βγει «κάτω από το χαλί» που την είχαμε κουκουλώσει (την ελληνική κρίση) ήταν η παγκόσμια κρίση που ξέσπασε από αίτια που είναι γνωστά νομίζω σε όλους μας.
Τέλος θα ήταν χρήσιμο να ανατρέξουμε και να αναζητήσουμε όλοι τις δηλώσεις των αρχηγών των κομμάτων, καθώς και τα προγράμματα τους για να αποδώσουμε στο καθένα τις πραγματικές του ευθύνες. Να δούμε δηλαδή ποιων κομμάτων τα προγράμματα έθιγαν τα θέματα που ο Αγγ. Αγγελόπουλος έθετε.

Δημήτρης Πανταζής

Δεν γνωρίζαμε... ή δεν θέλαμε να ακούσουμε; μέρος δεύτερο

Μέσα στα τρία χρόνια που πέρασαν από το άρθρο του ακαδημαϊκού Άγγελου Αγγελόπουλου, στο οποίο παρουσιάζονταν τα καίρια προβλήματα της Ελληνικής οικονομίας, το πιο αξιόλογο επίτευγμα της κυβερνητικής πολιτικής ήταν… το σκάνδαλο Κοσκωτά. Κάτω από την πίεση του σκανδάλου αυτού, και για πρώτη φορά στην χώρα μας αναγκάζεται ο πολιτικός κόσμος να καθίσει στο ίδιο τραπέζι.
Πράγματι το 1989 είναι ένα χαρακτηριστικό έτος για την Ελλάδα, από την μεταπολίτευση και μετά, αφού για πρώτη φορά το σύνολο των κομμάτων που απαρτίζουν το πολιτικό σκηνικό της χώρας μας συμμετείχε, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα στην Κυβέρνηση. Είναι ακόμα χαρακτηριστικό, γιατί για πρώτη φορά ειπώθηκαν λόγια και συζητήθηκαν μέτρα χωρίς να υπάρχει η οξεία κομματική αντιπαράθεση που όλοι γνωρίζουμε. Δηλαδή μια αντιπαράθεση που δεν βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία και σε ουσιαστική ανάλυση της πραγματικότητας, αλλά έχει σαν μοναδικό στόχο την λεκτική εξόντωση του «αντιπάλου». Το αποτέλεσμα το γνωρίζουμε όλοι. Διαπληκτισμοί άνευ ουσίας και χωρίς περιεχόμενο, αυθαίρετες απόψεις και προτάσεις που στέκονται στον αέρα και δεν έχουν ουσιαστικά κανένα ιδεολογικό περιεχόμενο και το χειρότερο από όλα έγκειται στο γεγονός ότι ακολουθείται πάντα η ίδια πρακτική, ανεξάρτητα του ποιος κυβερνά.
Ας δούμε λοιπόν από κοντά πώς περιέγραψαν την κατάσταση και τι μέτρα πήρε το πολιτικό σύστημα της χώρας μας. Να θυμίσω στους αναγνώστες ότι η χώρα βρίσκονταν ήδη από το 1986 σε οικονομική κρίση (βλέπε στο 1ο άρθρο το κείμενο του ακαδημαϊκού Αγ. Αγγελόπουλου), η οποία μάλιστα είχε επιδεινωθεί από τα φαινόμενα της διαφθοράς. Τέλος να σημειώσω ότι όλες οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου.
Την Τετάρτη 22 Νοεμβρίου 1989 λοιπόν, ο τίτλος στην 1η σελίδα της «οικονομικής Καθημερινής» γράφει: «Προγραμματισμός – «ανάσα» για την οικονομία» και συνεχίζει:
«Με μια ξεχωριστής σημασίας συνθήκη για την οικονομία, ολοκληρώθηκε η ιστορική συμφωνία των πολιτικών κομμάτων για την συγκρότηση οικουμενικής κυβέρνησης. Το «πλαίσιο αρχών» που συμφώνησαν οι κ. Γ. Σουφλιάς, Γ. Γεννηματάς και Γ. Δραγασάκης και ενεχείρισαν τις πρωινές ώρες χθες στους αρχηγούς τους (ολόκληρο το κείμενο στην ίδια σελίδα), διακρίνεται από την ισορροπία που τηρεί ανάμεσα στην αντιμετώπιση των πιεστικών ταμειακών προβλημάτων του κράτους και τους μεσοπρόθεσμους όρους κατάρτισης ενός πλαισίου οικονομικής πολιτικής, ισορροπία η οποία θα καταγραφεί στα δωδεκατημόρια που θα ψηφιστούν».
Παρατήρηση 1η: Το σύνολο του πολιτικού κόσμου λοιπόν, το 1989 αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ζητήματα «πιεστικών ταμειακών προβλημάτων του κράτους».
Και η εφημερίδα συνεχίζει: «Ως προς το πρώτο σημείο οι φορολογούμενοι (πολίτες και επιχειρήσεις) θα καταγράψουν την επιβολή έκτακτης εισφοράς και την αύξηση ορισμένων ειδικών φόρων σε συγκεκριμένα καταναλωτικά προϊόντα (π.χ. βενζίνη και άλλα πετρελαιοειδή). Στον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα συμφωνήθηκε να περιοριστούν οι καθαρές δανειακές ανάγκες του ευρύτερου δημόσιου τομέα από 2,5% έως 3% του ΑΕΠ». Για να επιτευχθεί αυτό, σημειώνεται στο πλαίσιο, θα πρέπει να αυξηθούν τα έσοδα του κράτους, να μειωθούν οι δαπάνες του, καθώς και τα ελλείμματα των δημοσίων επιχειρήσεων. Με την μείωση αυτή δεν θα θιγούν οι κοινωνικοί τομείς».
Παρατήρηση 2η: Αγαπητοί φίλοι ανεξάρτητα από την ένταση των μέτρων που λαμβάνονται κάθε φορά και τον τρόπο που εφαρμόζονται, διακρίνετε εσείς κάποια διαφορετική στρατηγική όσο αφορά τα μέσα ή τα εργαλεία, αν προτιμάτε, που χρησιμοποιούνται προκειμένου να αντιμετωπισθεί η κατάσταση; Η γενική στρατηγική είναι μείωση των δαπανών του κράτους και αύξηση των εσόδων του. Τώρα το αν θα θιγούν ή όχι κοινωνικοί τομείς είναι ζήτημα εφαρμογής μέτρων και θα το δούμε παρακάτω.
Ας δούμε όμως, αναλυτικά τα μέτρα τα οποία προβλέπει το πλαίσιο αυτής της συμφωνίας και η «εξειδίκευση» τους (έτσι όπως δημοσιεύονται στην «Καθημερινή»), που έχουν ως εξής:
Έκτακτη εισφορά 5%
Επιβολή έκτακτης εισφοράς 5% επί του φόρου εισοδήματος που έχουν ήδη πληρώσει οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι, οι ελεύθεροι επιχειρηματίες και οι επιχειρήσεις.
Συγκεκριμένα έως το τέλος του χρόνου τα δύο εκατομμύρια περίπου φυσικά και νομικά πρόσωπα, που πλήρωσαν φόρο, θα λάβουν από το υπουργείο οικονομικών νέα σημειώματα με τα οποία θα καλούνται να πληρώσουν 5% επιπλέον φόρο στον φόρο που ήδη τους έχει καταλογισθεί και έχουν εξοφλήσει.
Παράδειγμα: Εάν ένας μισθωτός είχε πληρώσει φόρο 100.000 δραχμές, θα πρέπει να πληρώσει επιπλέον 5.000 δραχμές.
Από το μέτρο αυτό η κυβέρνηση υπολογίζει να εισπράξει στη καλύτερη περίπτωση 15 δις δραχμές. Όμως από το μέτρο θα εξαιρεθούν οι χαμηλόμισθοι.
Παρατήρηση 3η: κανείς δεν μίλησε τότε για φόρο-επιδρομή παρόλο που 2 εκατομμύρια φυσικά και νομικά πρόσωπα καλούνταν να δώσουν στα ταμεία του κράτους 15 δις δραχμές, ποσό καθόλου ευκαταφρόνητο αν λάβετε υπόψη το ΑΕΠ της χώρας εκείνη την εποχή.
Φορολογικά μέτρα
Διεύρυνση της φορολογικής βάσης και επαναφοράς της ποινικοποίησης της φοροδιαφυγής, πράγμα που σημαίνει ότι επιχειρείται μερική άρση των τελευταίων μέτρων του πρώην υπουργού οικονομικών κ. Αν. Σαμαρά.
Συγκεκριμένα με την διεύρυνση της φορολογικής βάσης, κατά πάσα πιθανότητα, εφαρμόζεται για πρώτη φορά με αυστηρότητα το ισχύον φορολογικό καθεστώς για τους αγρότες που προβλέπει την φορολόγηση των αγροτικών εισοδημάτων πάνω από 4 εκ. δραχμές ή 1,6 εκ. καθαρό εισόδημα.
Ακόμα, στο πλαίσιο αυτό θα επιχειρηθεί η άμεση επιστροφή των ποσών ΦΠΑ που χρωστούν οι επιχειρήσεις στο Δημόσιο, αλλά και αυτών που χρωστά το Δημόσιο στις επιχειρήσεις. Τα ποσά αυτά ανέρχονται σε 500 δις και στα 42 δις αντιστοίχως.
Παρατήρηση 4η: Η φοροδιαφυγή, με οποιαδήποτε μορφή, ήταν από τότε γνωστή και πολύ μεγάλη, αν κρίνουμε από τα ποσά που περίμενε η κυβέρνηση να εισρεύσουν στα ταμεία της, αν ποτέ λαμβάνονταν αυτά τα μέτρα.
Ερώτηση 1η: Γιατί ο τότε υπουργός οικονομικών και νυν πρόεδρος της Ν.Δ. είχε ψηφίσει νόμο που αποποινικοποιούσε την φοροδιαφυγή; Γιατί με λίγα λόγια ένας άνθρωπος που σπούδασε και θαύμαζε πολιτικά τις ΗΠΑ ήταν κατά ενός μέτρου που αποτελεί ό,τι θετικότερο έχει να δείξει η οικονομική πολιτική των ΗΠΑ;
Ερώτηση 2η: Γιατί ποτέ δεν εισπράχτηκε, ούτε καν μέρος, του ποσού των 542 δις δραχμών; Το ποσό είναι τρομακτικό αν αναλογιστεί κανείς το ΑΕΠ της χώρας εκείνη την εποχή. Πού πήγαν τα χρήματα αυτά; Τι τα έκαναν αυτοί που δεν τα απέδωσαν στο κράτος;
Αύξηση τιμής καυσίμων
Αύξηση των τιμών στα καύσιμα. Η κυβέρνηση σύμφωνα με πληροφορίες μελετά την άνοδο της τιμής της βενζίνης από 6 έως 10 δραχμές στο λίτρο της σούπερ και της απλής. Ανάλογες αυξήσεις θα υπάρξουν και στα υπόλοιπα καύσιμα, όπως το ντίζελ για θέρμανση, το πετρέλαιο κλπ. Υπολογίζεται ότι η αύξηση αυτή θα φέρει στο δημόσιο 80 δις επιπλέον.
Στο κοινό κείμενο συμφωνήθηκε ακόμα ότι θα πρέπει «να αντληθούν πρόσθετα φορολογικά έσοδα της τάξεως του 1% επί του ΑΕΠ». Η «Κ» έθεσε υπόψη τη συμφωνία αυτή σε παράγοντες του υπουργείου οικονομικών και έλαβε την απάντηση ότι τούτο μπορεί να συμβεί, εκτός των προαναφερθέντων, με κατάργηση φοροαπαλλαγών ή αύξηση συντελεστών.
Τιμολόγια ΔΕΚΟ
Σύμφωνα με πληροφορίες η αύξηση των τιμών στο φώς, το νερό, το τηλέφωνο, θα κυμαίνεται μεταξύ 10% - 15%.
Αυξήσεις όμως θα υπάρξουν και στις τιμές των εισιτηρίων της Ολυμπιακής Αεροπορίας, ειδικά για τις πτήσεις εξωτερικού και στα ταχυδρομικά τέλη. Όλες οι ανατιμήσεις θα γίνουν πριν το τέλος του χρόνου. Υπολογίζεται ότι θα συλλεχθούν γύρω στα 50 δις δραχμές.
ΑΤΑ για το 1990
Νομοθετική κατοχύρωση της ΑΤΑ (Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή) μόνο για το 1990, κατόπιν δήλωσης των πολιτικών αρχηγών. Συμφωνήθηκε η κανονική καταβολή της. Για το ύψος της, το πρώτο τετράμηνο θα υπάρξει συμφωνία μεταξύ των αρχηγών των κομμάτων.
Νομίζω ότι τα λόγια είναι περιττά και ο καθένας μπορεί να κρίνει ή τουλάχιστο να σκεφτεί, γιατί η πολιτεία δεν κατόρθωσε να υλοποιήσει ποτέ ένα πρόγραμμα στο οποίο συμφώνησαν όλοι, αλλά οι επόμενοι το ξέχασαν αμέσως και ακολούθησαν την παλιά πρακτική.
Ερώτηση 3η: Έχω, και φαντάζομαι ότι και εσείς έχετε ακούσει, όλους τους κυβερνώντες να ζητούν συναίνεση και «ομοψυχία». Μήπως μπορείτε εσείς να εξηγήσετε, γιατί όταν την είχαν δεν την εφάρμοσαν, αλλά προτίμησαν την τακτική εκείνη που μεγέθυνε την διαφθορά και αύξησε τα ελλείμματα;
Αγαπητοί φίλοι θα κλείσω αυτό το άρθρο με τις δηλώσεις που έκαναν τα τρία βασικά στελέχη των κομμάτων που συμφώνησαν, τότε, σε αυτό το πρόγραμμα «ανάσα».
ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΟΥΦΛΙΑ, ΓΕΝΝΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΓΑΣΑΚΗ ΣΤΗΝ «Κ»
1. Γιώργος Σουφλιάς: «Είναι ένα πλαίσιο αρχών και μέτρων κοινής αποδοχής και θα αποδώσει στον βαθμό που θα εφαρμοστεί και στον βαθμό που θα συνειδητοποιηθεί από όλους η κρισιμότητα των οικονομικών προβλημάτων. Κεντρικό σημείο της συμφωνίας είναι η αντιμετώπιση των ελλειμμάτων του ευρύτερου δημόσιου τομέα και γιαυτό υπάρχει η δέσμευση για την μείωση των ελλειμμάτων συνδυασμένη με αναπτυξιακή κατεύθυνση. Υπάρχει δέσμευση για μείωση των καθαρών δανειακών αναγκών κατά 2,5-3% του ΑΕΠ».
2. Γιώργος Γεννηματάς: «Η συμφωνία κατ’ αρχήν αφορά την οικονομική και κοινωνική πολιτική. Είναι φανερό ότι δεν μπορώ να κρίνω αντικειμενικά ένα σχέδιο που στην διαμόρφωση του έλαβα μέρος. Θεωρώ, όμως ότι το κείμενο της συμφωνίας αποτελεί μια συστηματική και εποικοδομητική εργασία μαζί με τους συναδέλφους μου των άλλων κομμάτων. Σε αυτό το κείμενο έγινε μια ειλικρινής αποτύπωση της κατάστασης, χωρίς ωραιοποιήσεις και χωρίς δραματοποιήσεις. Επομένως η λήψη μέτρων για την εφικτή οικονομική πορεία για ένα συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα ήταν μονόδρομος. Αυτόν προσπαθήσαμε να ανιχνεύσουμε. Θέλω όμως, να επισημάνω ότι, τα οποιαδήποτε μέτρα που ελήφθησαν εκτός από την πολιτική συναίνεση, απαιτούν και την κοινωνική συναίνεση».
3. Γιάννης Δραγασάκης: «Πρόκειται για ένα πλαίσιο κhttp://www.blogger.com/img/blank.gifοινά αποδεκτό που εξασφαλίζει την ομαλή λειτουργία της οικονομίας αυτό το διάστημα και την άμεση αντιμετώπιση των επειγόντων προβλημάτων ή ορισμένων τουλάχιστον από αυτά. Ένα βασικό είναι ότι συμφωνούμε με τα όποια μέτρα θα πρέπει να διασφαλίσουν μια αναπτυξιακή κατεύθυνση στην οικονομία, αποκλείουμε δηλαδή μείωση επενδύσεων, μείωση κοινωνικών δαπανών και αντίθετα να υπάρξει προσπάθεια να διατηρηθούν και να βελτιωθούν. Δεύτερη δέσμευση είναι ότι θα επιδιώκεται η διατήρηση των κεκτημένων και η προσπάθεια, κατά το δυνατόν, βελτίωσης τους. Τρίτον, ο εκδημοκρατισμός, πέρα από τα θέματα ελέγχου που θέσαμε το καλοκαίρι, μπορεί τώρα να προχωρήσει σε θέματα εκδημοκρατισμού στη λήψη των αποφάσεων. Ένα σημείο επομένως σταθερό είναι αυτό. Δεύτερο σημείο είναι ότι με τα ελλείμματα, εμείς θεωρούμε εφικτή μία συγκράτηση, ακόμα και μείωση τους, με μέτρα βεβαίως που θα σέβονται αυτές τις κοινωνικές δεσμεύσεις».
Έπεται η συνέχεια…
Δημήτρης Πανταζής

Δεν γνωρίζαμε ή… δεν θέλαμε να ακούσουμε;

Δεν γνωρίζαμε ή… δεν θέλαμε να ακούσουμε;
του Δημήτρη Πανταζή

Είναι αλήθεια ότι η αναζήτηση της «κοινής συνισταμένης», ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες ανθρώπων ή και ανάμεσα σε διαφορετικούς ανθρώπους δεν είναι εύκολη διαδικασία. Απαιτεί κυρίως θέληση για ενεργητική ακρόαση, στοιχειώδη ικανότητα αναζήτησης αξιόπιστων δεδομένων και πάνω από όλα κρίση.
Προσωπικά ανήκω κυρίως στους απογοητευμένους. Είναι καιρός πια, που το κουράγιο για να αγανακτήσω με έχει εγκαταλείψει. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχω δίκιο. Όμως θα προσπαθήσω να παραθέσω μια σειρά από γεγονότα που με οδήγησαν σε αυτή την «κατάσταση». Θα αρχίσω λοιπόν γυρίζοντας πολύ πίσω, όχι γιατί θέλω να κάνω παρελθοντολογία, αλλά γιατί θα πρέπει κάποιοι να καταλάβουν ότι ο ιστορικός χρόνος δεν ταυτίζεται με το βιολογικό χρόνο του καθενός από εμάς.
Εποχή λοιπόν ιστορικής ανάτασης στην χώρα μας. Εποχή κατά την οποία (όπως εξομολογήθηκε ο καθηγητής κος Μπέης) κάποιοι μας ενέπαιζαν. Αν μάλιστα κάποιος τολμούσε να αναφέρει στοιχεία σχετικά με αυτό, όλοι επικαλούνταν το Ελληνικό «σοσιαλιστικό» θαύμα. Ας παρακολουθήσουμε λοιπόν την παρακάτω συνέντευξη
"Εφημερίδα, Το Βήμα, 14 Δεκεμβρίου 1986"
Πρόκειται για άρθρο του ακαδημαϊκού Αγγ. Θ. Αγγελόπουλου σχετικά με την Ελληνική οικονομία. Ανάμεσα στα άλλα ο γνωστός ακαδημαϊκός δηλώνει:
«…Ας έλθουμε όμως, στα σημερινά δικά μας. Ο νέος προϋπολογισμός για το 1987 που κατέθεσε ο υπουργός των οικονομικών προβλέπει σύνολο δαπανών 2.740 δισεκ. δραχμές, έσοδα 2072 δισεκατομμύρια δραχμές και καταλείπει έλλειμμα 668 δισεκατομμυρίων που αντιστοιχεί στο 11% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΠ). Αν στο έλλειμμα του προϋπολογισμού προστεθούν και τα ελλείμματα των δημοσίων οργανισμών, τότε το συνολικό έλλειμμα του δημοσίου τομέα ίσως πλησιάσει το 1 τρισεκατομμύριο δραχμές, που αντιστοιχεί στο 17% του ΑΕΠ, ποσοστό εξαιρετικά υπερβολικό, που δεν συναντάται σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα».
«…Έτσι η εξυπηρέτηση των δανείων, που αυξήθηκε μεταξύ του 1986 και 1987 κατά 150 δισεκατομμύρια δραχμές, δηλαδή κατά 365%, φθάνει ήδη στο συνολικό ύψος των 580 δισεκατομμυρίων δραχμών». «…Αν δε η αύξηση αυτή του δανεισμού συνεχισθεί – αν θα είναι τούτο δυνατόν – και για το 1989, τότε οι δαπάνες για το δημόσιο χρέος θα αποτελούν την πρώτη σε ύψος κατηγορία δαπανών και θα καλύπτει περισσότερο από το 1/3 του συνόλου των κρατικών δαπανών».
«Δύο είναι οι κύριες κριτικές για την οικονομική πολιτική της κυβερνήσεως, η οποία εκφράζεται δια του προϋπολογισμού της:
Πρώτον, ότι ακολουθεί πολιτική λιτότητας που είναι εις βάρος των μισθωτών, και
Δεύτερον ότι δεν προβλέπει επαρκείς αναπτυξιακές δαπάνες.
Ας δούμε πως έχουν τα δύο αυτά προβλήματα».
«Η κυβέρνηση με το σταθεροποιητικό της πρόγραμμα δήλωσε επανειλημμένα ότι η εισοδηματική πολιτική θα παραμείνει αμετάβλητη και για το 1987 και ότι δεν θα δοθεί αύξηση μεγαλύτερη από 7% - για τους υψηλόμισθους είναι πολύ μικρότερη – έναντι αυξήσεως του τιμαρίθμου κατά 12% όπως προβλέπει».
«Αλλά θα μου πείτε, τι θα γίνει με τους άλλους μισθωτούς (υπαλλήλους και συνταξιούχους) στις ιδιωτικές επιχειρήσεις; Αν επρόκειτο περί ολοκληρωτικού κράτους, όπου οι τιμές καθορίζονται από τις κεντρικές υπηρεσίες, στην περίπτωση αυτή το πάγωμα των μισθών θα ίσχυε. Στην περίπτωση όμως της δικής μας οικονομίας, είναι αδύνατη η τήρηση της αρχής αυτής, γιατί οι τιμές ρυθμίζονται ανεξέλεγκτα και έτσι το σύστημα αυτό αυξάνει τελικά τα κέρδη των ιδιωτικών επιχειρήσεων εις βάρος των μισθωτών. Είναι πράγματι αυτός ο σκοπός της κυβερνήσεως;»
«Τα περί επιπτώσεων, μιας τέτοιας αυξήσεως των αμοιβών των μισθωτών επί των τιμών σε μια οικονομία που κυριαρχείται από την «παραοικονομία» που εκφράζεται το λιγότερο με το 40% του εθνικού εισοδήματος, στερούνται σοβαρού ερείσματος. Οι επιπτώσεις είναι πολύ περισσότερο αρνητικές, παρά θετικές».
«Η πολιτική της λιτότητας σε όσες χώρες εφαρμόσθηκε, ιδιαίτερα στις χώρες της Λατινικής Αμερικής υπό την πίεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, απέτυχε, και οδήγησε σε κοινωνική και πολιτική αποσταθεροποίηση…»
«…Ας εισέλθουμε τώρα στις δημόσιες επενδύσεις, που φθάνουν τα 364 δισεκατομμύρια και αποτελούν ένα σημαντικό ποσό αν πράγματι αφορούν αναπτυξιακά έργα. Ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» όμως, σε ένα πρόσφατο δημοσίευμα του (4.12.86) αναφέρει ότι τα 35,5% των δημοσίων επενδύσεων δεν αντιπροσωπεύουν «τίποτε», γιατί το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών αυτών θα διατεθούν για σκοπούς μη αναπτυξιακούς ή αφορούν έργα και μελέτες που δεν καθορίζονται ειδικά».
«…Διερωτάται κανείς γιατί τόση προχειρότητα, ώστε ν’ αναγράφονται πιστώσεις σημαντικές (28 δισεκ. περίπου) για έργα που δεν κατονομάζονται; Είναι έργα περιττά, έργα βιτρίνας ή ανύπαρκτα; Μια καλύτερη διαχείριση των κονδυλίων αυτών δεν θα επέτρεπε να εξευρεθούν τα ποσά που χρειάζονται για την βελτίωση των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων;» και ο γνωστός ακαδημαϊκός τελειώνει αυτό το μέρος του άρθρου του λέγοντας: «Είναι πολλά πράγματα ακατανόητα που δημιουργούν αναπάντητα ερωτήματα».
Έπεται η συνέχεια

ΥΓ: Ο ανεμόμυλος έχει χάσει στροφές τελευταία και η φτερωτή του δεν γυρνάει καλά. Του έπεσε βαρύ το άλεσμα. Αφήνει λοιπόν τη σκυτάλη για λίγο στους φίλους του να του αλέσουν λίγο σταράκι...

«Αγαπητέ Γιώργο»...

«Αγαπητέ Γιώργο»...
Tuesday, 07 June 2011 00:27
του Γιάννη Βαρουφάκη* (αναδημοσίευση από το protagon.gr)
Λίγο μετά τις εκλογές του 2009 δήλωνες ότι "είμαστε αντιεξουσιαστές στην εξουσία". Η πλειοψηφία των υπουργών σου σε στραβοκοιτούσαν και οι αντίπαλοί σου σε χλεύαζαν. Ήσουν μόνος εκείνη την στιγμή. Όμως, στον βαθμό που σε γνωρίζω, ήσουν αυθεντικός.
Από τότε κύλησε πολύ μολυσμένο νερό στο αυλάκι. Τις ουτοπικές δηλώσεις τις παρέσυρε η αγωνία για την διάσωση της χώρας. Σε ανάγκασε όχι μόνο να σφίξεις τα δόντια, πνίγοντας την ουτοπική σου πλευρά, αλλά και να αποκηρύξεις βασικές σου πεποιθήσεις για το τι πρέπει να γίνει και τι όχι. Πιστεύω, στον βαθμό που σε γνωρίζω, ότι τις αποφάσεις που έλαβες τις πήρες θεωρώντας ότι ήταν οι βέλτιστες μιας γκάμας απαίσιων εναλλακτικών. Και φαντάζομαι ότι ενέτειναν την μοναξιά σου.
Έτσι ήρθαμε στον Μάιο του 2010 όπου σε περίμενε η μεγαλύτερη απόφαση που αναγκάστηκε να πάρει έλληνας πρωθυπουργός σε καιρό ειρήνης. Ξέρεις ότι διαφωνούμε για την ορθότητά της. Δεν έχει σημασία. Σου είπαν ότι ήταν ένα σωσίβιο που μας εξαγόραζε χρόνο ώστε να βρούμε τον δρόμο μας προς στέρεο έδαφος μετά από ένα συγκλονιστικό ναυάγιο. Θεώρησα ότι ήταν ένα τεράστιο βαρίδι που μας σπρώχνει, τόσο εμάς όσο και την υπόλοιπη ευρωζώνη, στον πάτο. Επέλεξες τις συμβουλές των ισχυρών και εκείνων που σε έπεισαν πως, αν μη τι άλλο, το Μνημόνιο αγοράζει πολύτιμο χρόνο. Στον βαθμό που σε γνωρίζω, ξέρω πόσο σε στενοχώρησε η επιλογή σου.
Μήνες τώρα γνωρίζω ότι ξέρεις πως, τελικά, η πορεία του Μνημονίου απέτυχε επειδή η αποτυχία βρισκόταν στο DNA του εγχειρήματος (κι όχι επειδή δεν εφαρμόστηκε όπως μπορούσε να έχει εφαρμοστεί). Εμείς οι οικονομολόγοι, όπως γνωρίζεις εκ πείρας, διαφωνούμε σχεδόν για όλα. Όμως δύο πράγματα μας έχει διδάξει η ιστορία: (1) Τον πτωχευμένο δεν τον σώζεις δίνοντάς του ακριβά δάνεια, και (2) η βαριά λιτότητα δεν μπορεί ποτέ να μειώσει τα ελλείμματα μιας μακρο-οικονομίας που βρίσκεται σε ύφεση και η οποία δεν μπορεί να υποτιμήσει το νόμισμά της (ιδίως όταν το διεθνές περιβάλλον είναι υφεσιακό).
Μπορεί να ήλπιζες σε κάποιο θαύμα οικονομικό (π.χ. μιας γρήγορη ανάπτυξη της διεθνούς οικονομίας) ή πολιτικό (την επιφοίτηση της κας Μέρκελ από το άγιο πνεύμα) που θα απέτρεπε την σημερινή κατάληξη. Δεν έγινε όμως. Και τώρα καλείσαι, για δεύτερη φορά σε ένα μόλις χρόνο, να πας ακόμα πιο αντίθετα στα πιστεύω σου, στις γνώσεις σου, στο ένστικτό σου. Σου λένε, όπως και πριν ένα χρόνο: "Σκεφτείτε κ. πρωθυπουργέ τι θα γίνει αν δεν πάρουμε τα νέα δάνεια. Πως θα πληρωθούν οι μισθοί και οι συντάξεις;" Στον βαθμό που σε ξέρω, γνωρίζω πως δαγκώνεσαι.
Μήνες αρκετοί έχουν περάσει που έχεις λάβει γνώση μιας εναλλακτικής πρότασης (εκείνη που καταθέσαμε με τον Stuart Holland σε διάφορα fora). Από όσο γνωρίζω θεωρείς πως, τόσο από τεχνικής όσο και πολιτικής πλευράς, η πρόταση είναι άρτια: Σε τρία απλά βήματα, τα οποία δεν απαιτούν καμία ουσιαστική παρέμβαση στην Συνθήκη της Λισαβόνας, (α) αντιμετωπίζεται η τραπεζική κρίση της ευρωζώνης, (β) αποδυναμώνεται η κρίση δημόσιου χρέους και (γ) ξεκινά ένα νέο Σχέδιο Marshall για ολόκληρη της ευρωζώνη έτσι ώστε να γίνει πράξη η ανάπτυξη που θα 'δολοφονήσει' την Κρίση. Αν απλώς διαφωνούσες με αυτή την πρόταση, δεν θα αναφερόμουν σε αυτήν. Το κάνω επειδή φοβάμαι ότι... συμφωνείς.
Θα μου πεις: "Πώς μπορώ ως πρωθυπουργός μιας μικρής και καταπτωχευμένης χώρας να πάω στις Βρυξέλλες και να τους προτείνω μια πρόταση για την ανάπλαση της ευρωζώνης ολάκερης; Ιδίως όταν οι δικοί μου σύμβουλοι μου λένε να το ξεχάσω;"
Θα σου απαντήσω: Πώς μπορείς ως πρωθυπουργός μιας μικρής και καταπτωχευμένης χώρας να πάς στις Βρυξέλλες για να αποδεχθείς ένα νέο, ογκώδες δάνειο το οποίο σε καμία των περιπτώσεων (ακόμα κι αν αποδεχθούμε ότι θα επιτευχθούν όλοι οι στόχοι του μεσοπρόθεσμου προγράμματος) δεν πρόκειται ούτε καν να επιβραδύνει την εκρηκτική πορεία του δημόσιου χρέους; Πως θα αντιμετωπίσετε σε ένα χρόνο από σήμερα, εσύ και οι υπόλοιποι ηγέτες της ΕΕ, την κρίση νομιμοποίησης σε Βορρά και Νότο που αναπόφευκτα θα προκύψει καθώς οι εγγυήσεις και τα δάνεια των γερμανών και ολλανδών φορολογούμενων καταλήγουν (μέσω του Υπουργείου Οικονομικών μας) στις ημι-πτωχευμένες τράπεζες, την ώρα που το ελληνικό χρέος συνεχίζει να αυξάνεται, το ΑΕΠ μας να μειώνεται και οι έλληνες να εξαθλιώνονται χωρίς κανένα όφελος;
Θα με ρωτήσεις: "Και τι να κάνω τότε;"
Θα σου πω κάτι που θα ακουστεί ίσως ουτοπικό αλλά το οποίο πιστεύω είναι η μοναδική ρεαλιστική εναλλακτική που σου απομένει. Αν κάποιος μπορεί να εκτιμήσει τον ρεαλισμό αυτού που θα σου προτείνω, αυτός είσαι εσύ: Πάρε απόψε το βράδυ το ποδήλατό σου, μόνος σου, και κατέβα στην Πλατεία Συντάγματος. Εκεί, μπορεί να σε γιουχάρουν στην αρχή, αλλά βλέποντάς σε μόνο και αποφασισμένο, θα παραμερίσουν να περάσεις. Ζήτα τον λόγο και μίλησε στον συγκεντρωμένο κόσμο.
Πες τους ότι ήρθε η ώρα να πάρουμε όλοι μαζί πίσω την χαμένη μας αξιοπρέπεια. Εξάγγειλε ότι δεν θα δεχθούμε άλλα δάνεια όσο η ευρωζώνη αρνείται να συζητήσει καν την αναμόρφωσή της σε μια λογική και βιώσιμη βάση. Ότι, αν αναγκαστεί, η Ελλάδα θα πορευτεί, εντός μεν της ευρωζώνης, αλλά άνευ δανείων. Αν σε ρωτήσουν ποια είναι αυτή η λογική και βιώσιμη βάση, την απάντηση την ξέρεις. Την έχεις ήδη μελετήσει. Εξήγησέ την στον κόσμο. Και πες ότι μέχρι να ξεκινήσει μια τέτοια συζήτηση στις Βρυξέλλες, μια συζήτηση που έχουν προτείνει έτσι κι αλλιώς σοβαροί άνθρωποι όπως ο Tremonti και ο Yuncker, εσύ δεν θα δεχθείς ούτε ένα ευρώ από τους εταίρους μας. Απαίτησε μια συζήτηση επί της αρχής της ιδέας για το ευρωομόλογο και για την πρόταση ενεργοποίησης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (κάνοντας χρήση των ευρωομολόγων) στο πλαίσιο ενός νέου Σχεδίου Marshall. Ξεκαθάρισε ότι μέχρι αυτή η συζήτηση να δημιουργήσει μια νέα προοπτική για την Ελλάδα και την ευρωζώνη, η Ελλάδα θα κάνει αυτό που έπρεπε να έχει κάνει εδώ και χρόνια: Να ζει μετρημένα και εντός των ορίων των δυνατοτήτων της. Αν σε ρωτήσουν για τους μισθούς και τις συντάξεις απάντησε ότι, αν αναγκαστούμε, θα τους καταβάλουμε αφού μειώσουμε όλους τους ανώτερους μισθούς (υπουργών, βουλευτών, καθηγητών πανεπιστημίων κλπ) στα €1000 και για όσο καιρό χρειάζεται. Θα αναστείλουμε όλες τις εξοπλιστικές δαπάνες. Θα κάνουμε ότι πρέπει ώστε να μην χρειαστεί να προσθέσουμε ένα ακόμα τοκογλυφικό δάνειο στο χρέος της χώρας.
Βροντοφώναξε πως δεν είναι δυνατόν η Ελλάδα να εγκαλείται επειδή ζούσε με δανεικά και, τώρα που πτώχευσε, να της επιβάλουν κι άλλα δανεικά τα οποία εκείνοι που της τα επιβάλουν γνωρίζουν ότι δεν μπορούμε να τα ξεπληρώσουμε. Κλείσε λέγοντας ότι αυτό θυμίζει τις χειρότερες πρακτικές της Wall Street στην περίοδο των subprime στεγαστικών δανείων, τότε που οι τράπεζες πάσχιζαν να πείσουν πτωχευμένα νοικοκυριά να δανείζονται ποσά που δεν υπήρχε πιθανότητα να επιστρέψουν. Μόνο που τώρα το παιχνίδι αυτό αφορά μια ολόκληρη χώρα. Κι όχι μόνο. Πες ότι ως Ευρωπαίος πολίτης, αλλά και ως Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, δεν δικαιούσαι να συνυπογράψεις άλλη μια δανειακή συμφωνία που απειλεί με κατάρρευση όχι απλώς μερικές τράπεζες ή μια μικρή μεσογειακή χώρα αλλά ακόμα και την ιδέα μιας ενωμένης, δημοκρατικής Ευρώπης.
Κάποια στιγμή, προς το τέλος της ομιλίας σου, κοίταξε κατευθείαν κάποια κάμερα της οποίας το βίντεο, να είσαι σίγουρος, θα αναρτηθεί αμέσως στο Διαδίκτυο και, απευθυνόμενος στον Γερμανό ψηφοφόρο, πες στα αγγλικά: "Είναι σκανδαλώδες εσείς οι σκληρά εργαζόμενοι Γερμανοί να πρέπει να δίνετε δάνεια στο κράτος μας, όχι για να τα επενδύουμε παραγωγικά, αλλά για να αποπληρώνουμε πτωχευμένες τράπεζες που, καθώς ξέρουν σε τι οικτρή κατάσταση είναι τα λογιστικά τους βιβλία, δεν δανείζουν και που, έτσι, λειτουργούν ως μαύρες τρύπες που καταπίνουν την οικονομική ενέργεια που παράγεις εσύ, ο γερμανός εργαζόμενος, την ώρα που ο έλληνας συνάδελφός σου υποφέρει χωρίς μέλλον."
Αμέσως μετά χαιρέτησε τον κόσμο και κινήσου προς το ποδήλατό σου. Και τότε, για πρώτη φορά μετά από καιρό, δεν θα νιώθεις μόνος σου. Ίσως για πρώτη φορά θα έχεις συμμετάσχει σε μια συγκλονιστική στιγμή της Συμμετοχικής Δημοκρατίας για την οποία έχουμε πασχίσει μαζί, ξοδεύοντας μελάνι και πολλές ώρες συνεδριάσεων. Στο Σύνταγμα αυτές τις μέρες μπορεί να μην έχουμε Άμεση Δημοκρατία (κάτι που απαιτεί όχι μόνο συμμετοχικούς θεσμούς αλλά και άσκηση εκτελεστικής εξουσίας) όμως έχουμε μια αναβίωση της Αρχαίας Αγοράς στην οποία ο αντιεξουσιαστής Γιώργος θα ένιωθε σαν στο σπίτι του.
Σε περιμένουμε.

ΥΓ. Τώρα που το σκέπτομαι ίσως είναι καλύτερα να μην έρθεις μόνος σου. Πάρε μαζί σου τον συμφοιτητή σου από την Αμερική, τον Αντώνη - εφόσον θέλει να έρθει. Και πηγαίνετε μαζί. Να πείτε λίγο-πολύ τα ίδια. Στην ίδια συνέλευση της Πλατείας Συντάγματος. Συναίνεση θέλουν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας σε αυτή την δύσκολη καμπή της Κρίσης; Συναίνεση να τους δώσουμε.

* Ο Γιάννης Βαρουφάκης διδάσκει οικονομική θεωρία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών προσποιούμενος έντεχνα τον οικονομολόγο. Έχοντας ζήσει είκοσι τρία χρόνια στην Αγγλία, στην Σκωτία, στο Βέλγιο και στην Αυστραλία, όπου και δίδασκε πριν την επιστροφή στα πάτρια, έχει δεθεί συναισθηματικά με την ιδιότητα του 'ξένου' - ιδίως τώρα που ζει μόνιμα στην Ελλάδα. Γράφει περί οικονομικών, φιλοσοφίας, πολιτικής και... θεωρίας παιγνίων. Μεγαλύτερό του κατόρθωμα θεωρεί ότι το 2005 η Αυστραλιανή κυβέρνηση αναγκάστηκε να περάσει ειδική τροπολογία από την Ομοσπονδιακή Βουλή ώστε να εξαναγκαστεί το κρατικό ραδιόφωνο να καταργήσει εβδομαδιαία του εκπομπή.

Το προσυπογράφω και έχω να προσθέσω μόνο το εξής: Πρόκειται για το τελευταίο ίσως δείγμα ανθρώπου που διαθέτει, ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ, βαθιά επιστημονική γνώση και ουσιαστικό όραμα, πρόταση, επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα και θέληση. Ας απαντήσουν οι βολεμένοι και πρόθυμοι (όσοι δηλαδή έψαχναν εδώ και χρόνια τρόπους για να αγνοήσουν την πραγματικότητα και να δικαιολογήσουν την διανοητική και φυσική τους αδράνεια) στον ανεξάρτητο κομματικά και «αριστεριστή» ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟ (και ας απαρνιέται με μετριοφροσύνη το έργο του). Είναι σίγουρο ότι η προσπάθεια και μόνο θα ξαναβάλει σε λειτουργία το μυαλό τους (έστω και μερικώς).
Δημήτρης Πανταζής