Επίσκεψη στο παλιό μου σχολείο

Έχει περάσει αρκετός καιρός (πάνω από μήνας;) που επισκέφτηκα το παλιό μου σχολείο στην Αθήνα. Πήγαινα με το χτυποκάρδι της συνάντησης με μια παλιά αγάπη, παλιά και αξέχαστη.
Δεν μου άφησε χρόνο αρκετό να "ετοιμαστώ" ο Άρης που με βρήκε στο δρόμο, πριν φτάσω, και μου μίλησε σαν να ήταν μια συνηθισμένη μέρα, μια μέρα από αυτές που συναντιόμασταν κάθε πρωί και χωρίζαμε κάθε μεσημέρι, δίνοντάς μου για στο σπίτι το πιο φρέσκο ανέκδοτο της πόλης, να χορτάσω γέλιο και να μοιράσω και στους γείτονες.
Το δικό του "εύκολο" καλωσόρισμα δεν με προετοίμασε καθόλου καλά για τη συνέχεια. Δέχτηκα μια τόσο συντονισμένη και τόσο καταιγιστική επίθεση ανοιχτής αγκαλιάς, που χρειάστηκα αυτό το μήνα και βάλε, για να "αναρρώσω" και να μπορέσω να μιλήσω μετρημένα γι' αυτό. Αν μπορέσω...
Μέσα σε τόσο λίγο χρόνο φυλλομέτρησα πάλι τις ίδιες σελίδες μιας πεντάχρονης "συγγραφής". Όλα τα περιεχόμενα ανοιχτά. Η συνύπαρξη, η συγγένεια, η συνάφεια, η συγκίνηση. Όλα ανεξίτηλα, το γέλιο, το αστείο, το πείραγμα, το νοιάξιμο, το δάκρυ.
Σε ένα απρόσωπο μεγάλο σχολικό κτίριο της πρωτεύουσας, όλα τα πρόσωπα μαζί της δικής μου υπαρκτής ουτοπίας. Οι δικοί μου Συνάδελφοι. Για πάντα.
Και μετά τα παιδιά. Είναι πιο εύκολο να αποχωρίζεσαι τα παιδιά. Αυτό εξασκούμαστε να κάνουμε μια ζωή ολόκληρη. Αυτό είναι το δικό μας το στοίχημα, να τα δούμε να ανοίγουν δυνατά φτερά.
Εκείνη τη μέρα όμως έτσι όπως με τριγύρισαν στην αυλή, τόσο ίδια και τόσο αλλαγμένα συγχρόνως, ένιωσα πως έχασα πολλά από το μεγάλωμά τους, πως θα ήθελα να ξέρω τόσα για τον καθένα τους που δεν προλάβαινα πια να ρωτήσω. Μόνο λίγα λόγια και πιο πολλά βλέμματα. Ευτυχώς που υπάρχει κι αυτή η γλώσσα που δεν την έμαθαν στο δικό μου μάθημα.
Τις τελευταίες μέρες έχω στο μυαλό μου πολύ όσους δεν είδα, όσους έλειπαν εκείνη τη μέρα ή έχουν φύγει κι αυτοί. Για μένα είναι όλοι παρόντες όταν "μπαίνω" στο γραφείο και "κάθομαι" εκεί απέναντι στην πόρτα για να έχω καλή θέα σε όλο το χώρο.
Γιατί αυτή την καλή θέα δεν θα τη χάσω ποτέ από τα μάτια μου.

epeidh m to zhthsate tha thn bgalw

Απόψε δεν θα μιλήσω για τον Αλέξη και την επέτειο. Ο Αλέξης δεν είναι συμβολικό πρόσωπο για να έχει επέτειο. Κανένα νεκρό παιδί δεν μπορεί να είναι σύμβολο για τίποτα. Σύμβολο είναι το δευτερεύον και επιμέρους που αντιπροσωπεύει το πρωτεύον και καθολικό, και ένα νεκρό παιδί δεν είναι ούτε δευτερεύον ούτε επιμέρους, είναι όλος ο κόσμος για τους γονείς του, για τα αδέλφια του, τους παππούδες του, τους φίλους του.
Και μόνο που στο όνομά του εκτονώνουν τα ιδεολογικά ή πολιτικά τους απωθημένα κάποιοι είναι ανατριχιαστικό. Και μόνο που κάποιοι ψάχνουν για δικαίωση μέσα σε τάφους παιδιών είναι ακόμη πιο ανατριχιαστικό.
Θέλω να μιλήσω μόνο για το Γ-Λ, τον περυσινό μαθητή μου, που έβγαλε από το facebook εκείνη τη φωτογραφία με την κουκούλα "epeidh m to zhthsate tha thn bgalw" και μου ευχήθηκε να πάει καλά αυτή η χρονιά για μένα.
Δεν υπάρχει τρόπος, Γ, να πάει καλά οποιαδήποτε χρονιά για μένα, για μας τους δασκάλους σας, παρά μόνο αν ξέρουμε ότι εσείς είστε γεροί και δυνατοί. Μόνο τότε θα έχουμε κι εμείς δύναμη να αγωνιζόμαστε για σας, μαζί με σας, για ένα καλύτερο σχολείο, για μια πιο δίκαιη κοινωνία.
Ξέρω πως έχεις/ έχετε χίλια δίκια να είστε θυμωμένοι για όλα αυτά που σας στερούν τη μόρφωση, την ελπίδα, τη χαρά, για μας που δεν κάναμε ό,τι μπορούσαμε, για να μη συμβεί αυτό. Μη μας τιμωρείτε όμως εκθέτοντας αλόγιστα τα νιάτα σας στην απελπισία της τυφλής βίας, δεν έλυσε ποτέ αυτή και ούτε θα λύσει κανένα πρόβλημα στην ανθρώπινη ιστορία. Αυτό που γίνεται ειρηνικά, με διάλογο, με αντίλογο, με μόχθο και επιμονή, με φαντασία και αγάπη είναι που προχωράει λίγο πιο μπροστά την κοινωνία κι εμάς τους ίδιους.
Σε σένα και στους υπόλοιπους της παρέας σου, που πέρυσι περάσαμε τόσο όμορφα μαζί (ακόμα κι όταν παρακολουθούσατε σε επανάληψη το ίδιο μάθημα αδιαμαρτύρητα) αφιερωμένο το τραγούδι που μιλάει για το δικό μου όνειρο που μοιάζει πολύ με το δικό σας.

Αποχαιρετώντας τους συναδέλφους μου

Δεν τα πήγαινα ποτέ καλά με τους αποχαιρετισμούς. Από τότε που ο ναυτικός πατέρας μου ετοιμαζόταν για ταξίδι, κατέβαινε η βαλίτσα από το βόλτο μια βδομάδα πριν και άρχιζε ο θρήνος, ο αποχαιρετισμός υπήρξε η κορυφαία τραυματική εμπειρία της ζωής μου. Ήταν τόσο οδυνηρό, που ο δύστυχος προτίμησε μια φορά που τον έκλεισε ο καιρός να μείνει στο Γαύριο, παρά να ξαναγυρίσει στο σπίτι και να έχουμε παράταση αγώνα.
Έκτοτε, το βάζω στα πόδια κάθε φορά που πρέπει να αποχαιρετήσω. Τον αγαπημένο μου ξάδελφο που έφυγε για την Αμερική στα 18 μας, ένα αγόρι που έφυγε για Αυστραλία στη δευτέρα γυμνασίου, μαθητές που αγάπησα και δεν τους είπα ποια είναι η τελευταία φορά που τους βλέπω,έρωτες που δεν τους είπα ποτέ αντίο κατά πρόσωπο, συναδέλφους που μου ταίριαξαν όλα αυτά τα χρόνια και αγενώς απέφυγα να τους χαιρετήσω όταν έφευγαν, κι όταν οι ίδιοι το επιχειρούσαν, τους έλεγα: "Μα θα ξαναβρεθούμε, δεν είναι αυτή η τελευταία μέρα!"
Έτσι, επειδή η ιστορία θα επαναληφθεί για άλλη μια φορά αναπόδραστα, ας μοιραστώ μαζί σας έναν αποχαιρετισμό "κονσέρβα" στους συναδέλφους του σχολείου μου.

Την πρώτη μέρα γνώρισα τη Ν και τη Ρ. Τις βρήκα στο γραφείο, εκείνη την προτελευταία μέρα της σχολικής χρονιάς, να κουβεντιάζουν φιλικά και αμέσως έγινα μέλος της μικρής παρέας. Αυτή η παρέα μεγάλωσε πολύ, λίγο αργότερα. Στην πορεία έφυγαν κάποιοι, ήρθαν κάποιοι άλλοι, ποτέ όμως δεν άλλαξε η αρχική εντύπωση, ποτέ δεν έπαψα να ανήκω στην παρέα, ποτέ, ακόμη κι όταν χρειάστηκε να διαφωνήσουμε, να συγκρουστούμε, δεν πάψαμε να είμαστε μαζί, χωρίς κλίκες, ομαδούλες και στεγανά. Πολλές φορές μου άρεσε να κάθομαι σε ένα γραφείο με θέα και να τους παρατηρώ όλους, χωρίς να συμμετέχω. Ήταν η ίδια αίσθηση που είχα ως παιδί, μέσα σε μια οικογενειακή συγκέντρωση: απόλυτη ασφάλεια, ζεστασιά, αγάπη, αποδοχή. Ένας κύκλος-αγκαλιά που σε περιέβαλλε χωρίς να σου ζητάει ούτε καν να είσαι στα κέφια σου ή να γίνεσαι η ψυχή της παρέας.
Εκεί μέσα υπήρχαν άνθρωποι να συζητήσεις ουσιαστικά, πάνω στα θέματα της ειδικότητάς σου, χωρίς σχολαστικισμούς, πάνω σε παιδαγωγικά θέματα, με παρεμβάσεις- μαθήματα στις συνεδριάσεις μας, άνθρωποι να διαφωνήσεις με την ψυχή σου για θέματα ιδεολογικά και πολιτικά, να ενημερωθείς ακόμα και για την οικονομία, την πολιτιστική κίνηση στην πόλη, τους αξιόλογους ταξιδιωτικούς προορισμούς.
Άνθρωποι να σου πούνε ανέκδοτα ξεκαρδιστικά,ανατρεπτικά, άσε που οι ίδιοι τα σοφίζονται αυτά τα ανέκδοτα.
Φίλοι να σε πειράξουν και να τους πειράξεις καλοπροαίρετα και χωρίς ανόητες παρεξηγήσεις.
Άνθρωποι να σε χορέψουν ωραίους μπάλους με κάθε ευκαιρία, να σε βοηθήσουν να χορέψεις χορούς δικούς τους, να σε ταΐσουν ωραία φαγητά και γλυκά, σε βαθμό επικίνδυνο για τη σιλουέτα σου.
Άνθρωποι που σε έβλεπαν και ήξεραν αν είσαι στενοχωρημένη, ακόμα κι αν εσύ ήθελες να το κρύβεις, άνθρωποι που μοιράστηκαν μαζί σου έγνοιες και προβλήματα, χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό. Που δέχτηκαν και έδωσαν συμβουλές,που σου έδειξαν πόσο απλό είναι να ανοίγεις την καρδιά σου κι όχι μόνο να περιμένεις από τους άλλους να ανοιχτούν.
Συνεργάτες που δεν διεκδίκησαν από την αρχή κανένα κεκτημένο ως παλιοί, σε ρώτησαν απλά: "Τι μαθήματα θέλεις να πάρεις;", λες κι αυτό είναι η ρουτίνα στα σχολεία.
Συνάδελφοι να βασιστείς πάνω τους σε όποιες ευθύνες αναλαμβάνατε από κοινού, να εκπονήσετε ύλη εξεταστική και θέματα χωρίς την παραμικρή προστριβή, να συνεξετάσετε με αμοιβαία εμπιστοσύνη και υπευθυνότητα.
Δάσκαλοι με αληθινή αγάπη για τους μαθητές τους, πέρα από τις εύλογες διαφορές σε παιδαγωγικές θεωρήσεις και πρακτικές, που πασχίζουν να γίνουν αποτελεσματικοί, να βοηθήσουν παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, να αλληλοενημερωθούν για τις όποιες ιδιαιτερότητες των μαθητών και τα οικογενειακά ή προσωπικά τους προβλήματα.
Έχω ζήσει την οδυνηρή εμπειρία σε ένα μικρό μακρινό σχολείο, να είναι ένα παιδί στα κατάμαυρα ντυμένο σε μια τάξη, με πρόσφατη θλίψη από το πένθος της μάνας του και ΝΑ ΜΗΝ ΤΟ ΕΧΕΙ ΠΡΟΣΕΞΕΙ ΣΧΕΔΟΝ ΚΑΝΕΙΣ ΕΠΙ ΕΝΑ ΤΡΙΜΗΝΟ! Τώρα, σε ένα τεράστιο σχολείο, με πάμπολλες περιπτώσεις παιδιών με πολλά και σοβαρά προβλήματα, τίποτε δεν μένει κρυφό και χωρίς να απασχολήσει όλους ανεξαιρέτως τους διδάσκοντες.
Έχω πάει κατά καιρούς σε σεμινάρια που συνοδεύτηκαν από άδειες για τους μετέχοντες κι όμως πολλοί από αυτούς επωφελούνταν για να πάνε για ψώνια ή καφέ, φροντίζοντας μόνο για την πολυπόθητη βεβαίωση παρακολούθησης. Εδώ, άνθρωποι μεγάλοι, με πολλές υποχρεώσεις έχουν...συλληφθεί να συμμετέχουν ακόμη και πληρώνοντας σε διάφορα σεμινάρια! Κι όχι μόνο. Πολλές φορές παρακολουθήσαμε παρέα ένα σωρό ενδιαφέρουσες επιμορφωτικές δραστηριότητες, άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένες με τη δουλειά μας, εκτός ωραρίου εργασίας.
Θα μπορούσα να εξαντληθώ γράφοντας τους λόγους που με πονάει τόσο πολύ αυτός ο αποχαιρετισμός και να εξαντλήσω και εσάς, αλλά θα κλείσω λέγοντας πως το πρώτο πράγμα που άκουσα από τους μαθητές αυτού του σχολείου, την πρώτη μέρα, στο πρώτο μάθημα, ήταν ότι από το σχολείο τους λείπουν πολλά, αλλά έχουν πολύ καλούς δασκάλους. Αυτό το επιβεβαιώνουν κάθε χρόνο οι επισκέψεις των παλιών μας μαθητών και οι αγκαλιές και τα χαμόγελα που τους υποδέχονται από τους δασκάλους τους, αλλά και οι τυχαίες συναντήσεις στο δρόμο και τη γειτονιά, που μόνο τυπικές δεν είναι.
Θέλω λοιπόν εδώ να πω το μόνο αντίο που αντέχω, εξ αποστάσεως, να τους πω ευχαριστώ που μου έδωσαν την πιο θετική εμπειρία της σταδιοδρομίας μου, που με δίδαξαν τα πιο χρήσιμα μαθήματα παιδαγωγικού ήθους,επιστημονικής επάρκειας, επαγγελματικής συνέπειας και ανθρωπιάς που έχω λάβει ποτέ, από τόσους πολλούς, σε τέτοια διάρκεια χρόνου,με τέτοια σταθερή ποιότητα.
Να τους διαβεβαιώσω ότι δεν θα χαθούμε, ότι δεν θα πάψουν να με στηρίζουν και να με εμπνέουν κι ότι με...επιστρέφουν στο νησί μου καλύτερη συνάδελφο, αποτελεσματικότερη καθηγήτρια και προπαντός ένα πιο γεμάτο από αγάπη και κατανόηση άνθρωπο.

Ένα τραγούδι της ξενιτιάς από την Αλβανία

Ζήτησα από τους μαθητές μου να μου φέρουν τραγούδια της ξενιτιάς από όλους τους τόπους καταγωγής τους, εντός και εκτός Ελλάδας.
Η Μαρινέλλα είχε φέρει, αλλά ντρέπονταν, ως συνήθως, να το παρουσιάσει και θα το είχα χάσει αν δεν την κατέδιδε εν ψυχρώ μια συμμαθήτριά της κι εγώ δεν της έλεγα με το λιγότερο δημοκρατικό ύφος που διαθέτω : "Επάνω, Μαρινέλλα!"
Μια πειθώ την έχω όσο να πεις, ευτυχώς, και η Μαρινέλλα σηκώθηκε και μας διάβασε τους στίχους που είχε μεταφράσει μόνη της από τα αλβανικά. Μετά ακούσαμε το δισκάκι. Και ύστερα σωπάσαμε, γιατί μας άρεσε πολύ. Είπαμε κιόλας πόσο μοιάζει με τα ηπειρώτικα το κλαρίνο που ακούγεται.
Και εγώ θέλω τώρα να ευχαριστήσω τη Μαρινέλλα, όχι μόνο γι' αυτό το τραγούδι, αλλά και για τη χαρά που μου έδωσε φέτος με την πρόοδό της , με την παρουσία της και με τη στάση της εντός και εκτός τάξης.
Δε λέω άλλα, γιατί θα ντρέπεται πολύ.
Παρακαλούνται όσοι συμμαθητές της διαβάζουν το μπλογκ (Margy, yota) να της πουν γι' αυτή την αφιέρωση.

ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΤΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Μάνα γιατί βγήκες στα σκαλιά κλαίγοντας;
Και γιατί κλαις για μένα;
Ξενιτεύομαι.
Αυτό το όνομα ποιος το έβγαλε;
Αυτό το όνομα έτυχε σε σένα.
Και κλαις μέχρι να σπάσει η πέτρα.
Κι είπες κλαίγοντας:
Τώρα το σπίτι άδειασε
τώρα το σπίτι άδειασε.
Ο γιος μου έφυγε στην καταιγίδα και δεν τον ξαναείδα.
Εσύ μου έλεγες να γυρίσω πίσω
Όμως εγώ συνέχιζα το δρόμο μου.
Και είπες κλαίγοντας:
Τώρα το σπίτι άδειασε
τώρα το σπίτι άδειασε.
Σου είπα ότι μπορεί να γυρίσω την άνοιξη
όμως η ξενιτιά δεν με άφησε.
Έτσι, είπα στα βουνά ένα μυστικό
που θα στο πούνε κάποια μέρα.

Συμβαίνει και στις καλύτερες τάξεις.

Προς το τέλος αυτής της χρονιάς, πήρα μια από τις μεγαλύτερες απογοητεύσεις της σταδιοδρομίας μου ως εκπαιδευτικός. Είναι η δεύτερη χρονιά που έχω αυτό το τμήμα, την πολύχρωμη τάξη μου. Από την αρχή χαιρόμουν την πολυχρωμία της- είχε παιδιά από 5 διαφορετικές χώρες- και βρήκα ένα σωρό τρόπους να το χαίρονται κι αυτά. Και τι δεν κάναμε. Στήσαμε ένα μπλογκάκι, μέσα στο οποίο εκφράζαμε με κάθε αφορμή το πνεύμα της πολυχρωμίας, αναπνέαμε αυτό το άρωμα των πολλών διαφορετικών λουλουδιών στον ίδιο κήπο. Στην τάξη, καταφέραμε να γνωριστούμε, να γίνουμε ομάδες, που όλο άλλαζαν και ξαναφτιάχνονταν αλλιώς, ώσπου να γίνουμε όλοι μια ομάδα, μια παρέα. Καμάρωνα που όλα τα προβλήματα που προέκυπταν τα συζητούσαμε με απόλυτο σεβασμό στους κανόνες του διαλόγου. Μια τάξη δεκατετράχρονων πολιτών, ικανών να διδάξουν πολλούς πώς να συζητάνε χωρίς να σφάζονται, αυτονομήθηκαν κι από εμένα την ίδια, που απολάμβανα στο τελευταίο θρανίο διαλόγους υποδειγματικούς, ακόμη και πάνω σε θέματα ακανθώδη, όπως αντιλήψεις ή συμπεριφορές ρατσιστικές, παράπονα και αλληλοκατηγορίες.
Στο μάθημα αξιοποιήσαμε αυτό το πνεύμα με κάθε ευκαιρία. Όποιο θέμα και να μας απασχολούσε, πχ τραγούδια της ξενιτιάς στα νέα ελληνικά, να σου κι ένα τραγούδι ή ποίημα από άλλη χώρα. Είδαμε από τα αρχαία ελληνικά πόσο βαθιά και ιερή ήταν η έννοια της φιλοξενίας, πόσο παγκόσμιες οι αξίες του ελληνικού πολιτισμού, ακριβώς επειδή δεν είναι θεμελιωμένες στο μίσος και στο άδικο. Στη γλώσσα γράψαμε, διαβάσαμε, συζητήσαμε κείμενα για τη φιλία ανάμεσα σε διαφορετικούς ανθρώπους, για τα προβλήματα που γεννούν ο ρατσισμός και οι διακρίσεις κάθε είδους.
Έβλεπα μέρα με τη μέρα να οικοδομούνται δεσμοί φιλίας ανάμεσα στους μαθητές μου, χωρίς στεγανά καταγωγής και χώρας προέλευσης. Κανένας αλλοδαπός μαθητής δεν έκανε παρέα μόνο με αλλοδαπούς, κανένας Έλληνας μόνο με Έλληνες. Μόνο λίγος ανταγωνισμός αγοριών κοριτσιών υπέβοσκε, όπως είναι φυσικό γι' αυτές τις ηλικίες.
Και ήρθε η ώρα της κρίσεως. Η ώρα να δοκιμαστούν στην πράξη τα ωραία κείμενα και οι ωραίες συζητήσεις.
Έγινε μία κλοπή στην τάξη. Πήρανε από το ταμείο 80 ευρώ. Τα χρήματα αυτά ήταν το αντίτιμο που είχαν πληρώσει κάποιοι μαθητές για συμμετοχή στην ημερήσια εκδρομή και, όπως ήταν φυσικό, πανικοβλήθηκαν και έτρεξαν στο γραφείο του διευθυντή να καταγγείλουν το περιστατικό. Εκεί απ' ό,τι έμαθα, τους καθησύχασαν αφενός και τους έκαναν παρατήρηση αφετέρου, που άφησαν έτσι τα χρήματα, ενώ έχουν συμβεί επανειλημμένες κλοπές στο σχολείο.
Την ώρα που είχα ξανά αυτή την τάξη, τη βρήκα σε μεγάλη αναστάτωση. Ένας αλλοδαπός μαθητής ήταν όρθιος και φώναζε: "Και τι θα κάνω εγώ τώρα, θα πάρει ο διευθυντής τον πατέρα μου να του πει ότι είμαι κλέφτης!" -Τι έγινε παιδί μου;- Κυρία πήγανε και είπανε στο γραφείο, ότι εγώ και ο Χ (επίσης αλλοδαπός) πήραμε τα λεφτά. Εμείς δεν είμαστε κλέφτες, δεν πήραμε τίποτα. Δεν μας πιστεύουν, επειδή είμαστε Αλβανοί.
Μου ήρθε σκοτοδίνη. Το είχαν πει; Αυτοί οι μαθητές, οι δικοί μου; Ναι, έτσι έγινε. Κάποιοι πήγαν και εξέφρασαν υπόνοιες, χωρίς την παραμικρή απόδειξη.
Τα παιδιά ήταν όλα σοκαρισμένα και εγώ το ίδιο. Τους είπα ότι θα το συζητήσουμε αύριο με ηρεμία και τα επανέφερα στο μάθημα κουτσά στραβά.
Το ίδιο απόγευμα, χαζεύοντας ένα μπλογκ έπεσα πάνω σε ένα κείμενο που ούτε παραγγελία να το είχα. Το "έκλεψα" στο άψε σβήσε, λειαίνοντας απλώς κάποιες αιχμηρές αποστροφές του και παραλείποντας τα πιο δυσνόητα για τους μαθητές κομμάτια του.
Αρκετά με τα προσχήματα και το σαβουάρ βιβρ, ήρθε η ώρα να μιλήσουμε χωρίς μάσκες, να κοιτάξουμε κατάματα το τέρας (που λέει και η συγγραφέας του κειμένου), να δούμε την ασκήμια του και να αηδιάσουμε τόσο που να μας μείνει αξέχαστη.
Ο πρόλογός μου άρχιζε κάπως έτσι: "Χθες ένιωσα ντροπή και απογοήτευση μέσα σ' αυτή την τάξη. Η στάση ορισμένων από σας να κατηγορήσουν άδικα κάποιους συμμαθητές τους και η ανοχή των υπολοίπων ήταν για μένα μια διάψευση και μια ήττα. Νόμιζα ότι εμείς τουλάχιστον τα είχαμε καταφέρει να μην επιτρέψουμε στο ρατσισμό να εισχωρήσει στην τάξη μας, νόμιζα ότι δυο χρόνια τώρα αρχαία μπορεί να μη μάθατε, αλλά μερικές στοιχειώδεις αρχές δημοκρατικές τις είχαμε εμπεδώσει. Τελοσπάντων, φταίει ίσως που προσπάθησα με έμμεσο τρόπο να σας τα δώσω όλα αυτά. Μέσα από τη λογοτεχνία, την ιστορία, τον τρόπο διδασκαλίας, τη συμπεριφορά και το διάλογο. Δεν φτάνει. Τώρα θα μιλήσουμε καθαρά, αφού ακούσετε πρώτα ένα κείμενο..."
Δεν με είχαν ξαναδεί έτσι, ούτε κι εγώ τους είχα ξαναδεί τόσο μουδιασμένους και στενοχωρημένους. Άκουσαν την ανάγνωση με απόλυτη ησυχία και προσήλωση. Η συζήτηση που ακολούθησε ήταν πολύ διαφορετική από όλες τις άλλες. Χαμηλότονη, ιεροτελεστική, αμήχανη. Πιο σημαντικά ήταν τα βλέμματα, από τα λόγια. Κανένας δεν ένιωσε πάντως δικαιωμένος και ήσυχος.
Καιρός ήταν να ανησυχήσουμε.
ΥΓ: Να ευχαριστήσω δημόσια την Κατερίνα για το θαυμάσιο όπλο που μου έδωσε να πολεμήσω το τέρας.

Ο γυρισμός της γυριστρούλας και οι αποσκευές της.

Βγήκαν οι μεταθέσεις. Το όνομά μου από τα ελάχιστα του καταλόγου που πηγαίνουν στις Κυκλάδες. Από τις Κυκλάδες άλλωστε όλοι φεύγουν, ως γνωστόν. Επιστρέφω στο νησί μου, κλείνοντας ένα μεγάλο κύκλο στη μεγάαααλη πόλη. Μια πόλη που μου έδωσε όσα δεν θα μου έδιναν πέντε πανεπιστήμια μαζί. Εμπειρίες, γνώσεις, ερεθίσματα, πολιτισμό, ψυχαγωγία, φιλίες, γνωριμίες, συντροφιές. Γεμάτες αποσκευές, γεμάτη ψυχή. Μα πάνω από όλα ένα σχολείο ξεχωριστό. Μια αγκαλιά από την πρώτη μέρα που πάτησα το πόδι μου εκεί. Κυριολεκτώ, αφού ήταν Ιούνιος και αποχαιρετιόνταν οι συνάδελφοι για καλοκαίρι και με αγκάλιαζαν κι εμένα σαν να με ήξεραν από χρόνια. Αυτή η ζεστασιά δεν μου έλειψε ούτε μια μέρα μέχρι σήμερα. Ούτε μια μέρα δεν μπήκα στο γραφείο, χωρίς να νιώσω ότι μπαίνω στο σπίτι μου και συναντάω τους δικούς μου ανθρώπους. Κι αυτά τα παιδιά...Παιδιά της Αθήνας σου λέει... Παιδιά που σε χαιρετάνε στο δρόμο, ακόμα κι αν δεν σε έχουν καθηγήτρια, ακόμα κι αν έχουν αποφοιτήσει 5 χρόνια από το σχολείο. Κι όχι μόνο σε χαιρετάνε. Σου λένε τα νέα τους, ρωτάνε τα δικά σου. Πολύ τα έχω αγαπήσει τα σκασμένα. Ήταν πολύ καλά μαζί μου, ακόμα κι όταν τα παίδευα με τις απαιτήσεις μου και τις... καινοτομίες μου. Πρέπει να τους βρω επιβαρυντικά στοιχεία, για να μη μου λείψουν αφόρητα. Πχ που δεν με πιστεύουν πως τους λέω ότι δεν ακούω το κουδούνι ή που δεν πιστεύουν ότι τα αρχαία ελληνικά είναι ελληνικά!

Τίποτε δεν θα πάει χαμένο εκεί που θα πάω.
Χρειάζομαι εκεί όλες αυτές τις αποσκευές αγάπης και γνώσης για τους δύσκολους χειμώνες που με περιμένουν. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις καιρικές συνθήκες. Άλλωστε, μαθημένη η γυριστρούλα στους ανέμους. Οι δύσκολοι χειμώνες στα νησιά μας οφείλονται στο ότι μένουμε λίγοι και παλεύουμε με πολλά. Στα σχολεία μας που κάθε χρόνο γκρεμίζονται και ξανακτίζονται από την αρχή, αφού, όπως είπαμε, κάθε χρόνο αδειάζουν, προσπαθούμε να δώσουμε στους μαθητές μας ίσες ευκαιρίες στη μόρφωση, στην καλλιέργεια, στην κοινωνικοποίηση, αλλά και στην εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κι αυτό είναι πολύ δύσκολο, γιατί η παιδεία δεν ευδοκιμεί εύκολα σε τόπους στερημένους από πολιτιστικά και κοινωνικά ερεθίσματα και απορφανισμένους από το ανθρώπινο δυναμικό τους.
Είναι ωραία μάχη αυτή. Την έχω δώσει για 20 χρόνια και θα τη δώσω και για άλλα τόσα, αν χρειαστεί, όπως πάνε τα συνταξιοδοτικά μας. Ξέρω πως δεν θα είμαι μόνη. Έχω πάρει μυρουδιά ότι το νέο αίμα που έχει έρθει στο σχολείο όσο έλειπα είναι και καλό και δυνατό. Όχι άλλη αιμορραγία όμως παιδιά! (Καλλιόπη, λυπάμαι που φεύγεις)
Ξέρω ακόμη πως ένας αγαπημένος άνθρωπος ψηλός και ευρύχωρος, τώρα είναι πολύ χαρούμενος που άκουσα επιτέλους το "μάζευτα κι έλα!" που μου έλεγε με το γνωστό δημοκρατικό του τρόπο, κάθε φορά που με έβλεπε. Τώρα, είμαι έτοιμη, φίλε, τώρα ετοιμάσου πάλι να με...επιστρατεύσεις σε ό,τι μετερίζι σου βρίσκεται πρόχειρο, ξέρεις εσύ: "ίσα ζέφε!" κι άντε να φέρω αντίρρηση!
Είναι πολλοί οι λόγοι για να είμαι εκεί κάτω, για έναν ξέρω όμως πως θα με ζηλέψετε, τη θάλασσά μου. Πιο πολύ κι από άνθρωπος μου έλειψε. Της έλειψα κι εγώ, είμαι σίγουρη. Πού θα βρει πιο πιστό προσκυνητή από μένα, πιο βαπτισμένο πιστό; Ακόμα κι όταν πρέπει να κάνω διαθήκη πριν πέσω στην αγκαλιά της.
Τώρα πια λοιπόν, ο Ανεμόμυλος θα είναι στο φυσικό του περιβάλλον και θα σας στέλνει το αεράκι του το θαλασσινό, μαζί με τις ανταποκρίσεις του από τη ζωή στο νησί.
Από σας αναγνώστες μου καλοί, θέλω εκτός από την κυβερνοθάλασσα που σας φέρνει στον Ανεμόμυλό μου, να μπαίνετε καμιά φορά και στην άλλη και να μου έρχεστε. Μερικοί ξέρετε το δρόμο, μην τον ξεχάσετε παρακαλώ και να τον δείξετε και στους άλλους.
Δεν ξέρω αν το καταλάβατε, αλλά θα σας έχω κι εσάς στις αποσκευές μου πάνω πάνω...

Συνδιδασκαλίες και ευτυχείς συγκυρίες.

Τελειώνοντας τη μικρασιατική καταστροφή με την Τρίτη, πριν από λίγες μέρες, αποφασίσαμε να δούμε το αντίστοιχο ντοκουμέντο του National Geografhic στη διάρκεια δύο διδακτικών ωρών. Τη δεύτερη τη δανειστήκαμε από τα μαθηματικά. Ομολογώ ότι είχα ένα δισταγμό να τη ζητήσω, γιατί το μάθημα αυτό δεν φημίζεται για την ανιδιοτελή του υποχώρηση έναντι άλλων μαθημάτων και δη φιλολογικών. Ο συνάδελφος όμως ανταποκρίθηκε στο αίτημά μου με προθυμία, λέγοντάς μου πόσο θεωρεί σημαντικές τέτοιες εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Τον κάλεσα λοιπόν κι εγώ στην τάξη, αν θέλει να παρακολουθήσει μαζί μας, και ήρθε ευχαρίστως.
Η προβολή τελείωσε στα μισά της δεύτερης ώρας και τα παιδιά, που είχαν παρακολουθήσει με συγκινητικό ενδιαφέρον, έμειναν σιωπηλά και αμήχανα. Το ίδιο και εμείς. Είχαν περάσει μπροστά στα μάτια μας εκείνα τα πρόσωπα. Η ίδια η ιστορία. Η αληθινή και μόνη. Τα κλαμένα παιδιά, οι γιαγιάδες που τα νταντεύουν ξεχνώντας τη συμφορά τους, οι ρημαγμένες γυναίκες που μέσα στο αντίσκηνο έχουν πάνω στην αυτοσχέδια "τουαλέτα" τη βούρτσα των ρούχων, για να βουρτσίζουν τα μαλλιά τους, να μην ξεχάσουν τη νιότη τους, την ομορφιά τους. Η ζωή που άρχισε να χαμογελά μέσα από το σπασμένο καθρεφτάκι τους. Τα μεγάλα παιδιά που κουβαλάνε πλίνθους να κτίσουν την πρώτη στέγη της οικογένειας. Οι άνδρες που ξεχερσώνουν την άγονη γη που τους δώσανε. Πέρασαν τα πρόσωπα και μας μίλησαν, όπως δεν μιλάει κανένα βιβλίο και κανένας ιστορικός.
Άφησα να περάσει λίγη ώρα έτσι στη σιωπή και μετά έκανα την αρχή για μια συζήτηση πάνω στα όσα είδαμε. Πήρε το λόγο και ο συνάδελφος. Μίλησε για την προσφυγιά που την έζησε κι αυτός με τον τρόπο του, αφού η γυναίκα του ήταν από τους Έλληνες που έφυγαν από την Πόλη με τις ταραχές του '60. Ο ίδιος μεγάλωσε στην Καισαριανή, όπου η προσφυγιά παρέμενε ευδιάκριτη κοινωνικά και πολιτιστικά, μέχρι και το τέλος του '70.
Όσο μιλούσε και τα παιδιά τον άκουγαν με ενδιαφέρον, συνειδητοποιούσα πόσο καλό είναι να σπάει το μονοπώλιο του ειδικού σε ένα μάθημα, όπως η ιστορία. Να ακούγεται η άλλη άποψη, η άλλη ματιά, ακόμα και η διαφορετική εκφορά του λόγου. Να βλέπουν πόση αξία έχει η ιστορική μνήμη για έναν άνθρωπο, πόσο συναντιέται η ιστορία με τις ζωές των κανονικών ανθρώπων και πως δεν είναι μόνο ένα μουχλιασμένο βιβλίο σε ανήλιαγα ράφια, προορισμένο για παπαγαλία εν όψει πανελλαδικών.
Θυμήθηκα ένα άλλο τέτοιο μάθημα "συνδιδασκαλίας" στο νησί με μια Τρίτη λυκείου. Μαζί με έναν γυμναστή, πολύ αριστερών πεποιθήσεων, με τον οποίο χαιρόμουν να διαφωνώ, είχαμε κάνει ένα μάθημα για τον Εμφύλιο, αντιπαραθέτοντας τις απόψεις μας και προκαλώντας και αντίστοιχη κινητοποίηση στους μαθητές. Είχε πάει καλά, γιατί δεν το ξανατόλμησα;
Τώρα προγραμματίζω προβολή του "Κύματος" στην Τρίτη, μόλις τελειώσουμε τον Β΄ Παγκόσμιο. Μαζί με τον καθηγητή των γερμανικών. Εκείνος είχε την ιδέα. Εγώ την προηγούμενη ώρα, διδάσκοντας το φασισμό και το ναζισμό, μίλησα για το Κύμα κι εκείνος το προέβαλλε σε ένα τμήμα! Χωρίς να έχουμε συνεννοηθεί!
Ελπίζω όμως να μη γίνει η συζήτηση στα γερμανικά μετά...

Οι μαθητές μάς παρουσιάζουν τα παιδιά των εργοστασίων του 19ου αιώνα.

Εν μέσω καταλήψεων, πορειών και επεισοδίων εμείς βρήκαμε λίγο χρόνο να παρουσιάσουμε μια εργασία των περυσινών μαθητών της Τρίτης στην ιστορία. Ήρθαν, ενώ είχαν κατάληψη στο διπλανό μας λύκειο, και μας παρουσίασαν το θέμα ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Συγχρόνως έγινε και μικρή αναφορά στο τι συνέβαινε τότε στη χώρα μας. Στον επίλογο αναφερθήκαμε και στο τι γίνεται σήμερα στη χώρα μας και στον κόσμο.
Έχει σημασία, πρώτα απ’όλα, να πούμε ότι οι μαθητές αυτοί εργάστηκαν με δικά τους μέσα, στα σπίτια τους, χωρίς το σχολείο να είναι σε θέση να τους συνδράμει τεχνολογικά στην έρευνά τους. Μετέφρασαν αποκλειστικά σχεδόν ξενόγλωσσες πηγές από το διαδίκτυο, χρησιμοποίησαν γνώσεις πληροφορικής, αλλά και επιστράτευσαν τα ελληνικά τους και τις ιστορικές τους γνώσεις , χωρίς αυτή η συνεργασία να γίνει τυπικά και επίσημα, όπως προβλέπουν τα διαθεματικά πρότζεκτ. Ερασιτεχνική δουλειά, με την καλή έννοια, γιατί τα παιδιά αγαπήσανε την ιστορία που ερευνάς και δεν σου δίνεται έτοιμη και τελεσίδικη. Ερασιτεχνική όμως και με την ειρωνική έννοια, γιατί το σχολείο δεν έχει άλλο τρόπο σήμερα να προσεγγίσει τη γνώση που δεν βασίζεται στην κιμωλία, στον πίνακα και στο μοναδικό σχολικό εγχειρίδιο, παρά μόνο αναλώμασι γονέων και κυρίως με αθεράπευτο νεανικό ερασιτεχνισμό.
Δηλώνω υπερήφανη που τους είχα μαθητές μου και τους ευχαριστώ που δέχτηκαν να μας παρουσιάσουν έστω και αργά την εργασία τους, αφού τώρα καταφέραμε να έχουμε τον τεχνολογικό εξοπλισμό.
Να μερικά αποσπάσματα και φωτογραφικό υλικό:
ΣΥΝΘΗΚΕΣ: Παιδιά από 4 ετών δούλευαν στα εργοστάσια, κάτω από πολύ άσχημες συνθήκες, αναγκαστικά, αφού πολλές φορές ήταν ορφανά. Για τις συνθήκες και τον τρόπο συμπεριφοράς απέναντι στα παιδιά ο John Allett δηλώνει χαρακτηριστικά στον Michael Sudler πως θα προτιμούσε να βλέπει τα παιδιά να πεθαίνουν από την πείνα, παρά να τους συμπεριφέρονται με τον συγκεκριμένο τρόπο. Ο Charles Aberdeen δηλώνει πως η αύξηση της εργασίας μειώνει το 1/10 της ζωής των παιδιών και πως το όριο ζωής τους δεν ξεπερνά τα 40 χρόνια! Σύμφωνα με την Ελίζαμπεθ Μπέντλεϊ, η σκόνη στα υφαντουργία κατέστρεψε τα πνευμόνια και τα κόκκαλά της, σε σημείο που να μην μπορεί να εργαστεί άλλο σε εργοστάσιο, από τα 23 της! Ο Στέφεν Μπίνις αναφέρει πως στα υφαντουργεία η θερμοκρασία του αέρα έφτανε τους 80ο C, του νερού 110ο -120ο C και τα παιδιά υπέφεραν, καθώς έβρεχαν τα χέρια τους συνέχεια με το καυτό νερό. Τα παράθυρα έμεναν κλειστά και κινδύνευαν να πεθάνουν από την αλλαγή της θερμοκρασίας, όταν έβγαιναν στο κρύο. Κοιμόντουσαν 3 σε 1 κρεβάτι, παρόλο που τους υπόσχονταν καλύτερη ζωή. Ο Τζον Μπίρλεϊ θυμάται τη μέρα που τον πήραν να δουλέψει σε ένα εργοστάσιο, γυναίκες να κλαίνε και μια να φωνάζει πως θα ξέφευγε από τη θέση του. Ένα άλλο παιδί, ο Ρόμπερτ Μπλινκε απέκτησε σοβαρό πρόβλημα στο γόνατο, ζώντας την όμορφη ζωή που του υποσχέθηκαν.



Τα παιδιά έπιαναν συνήθως δουλειά σε κλωστοϋφαντουργικές βιομηχανίες. Εκεί η δουλειά που έκαναν τα μικρότερα, έξι με εφτά χρονών, ήταν αυτή των «σκουπιδιάρηδων». Αυτό που έπρεπε να κάνουν ήταν να μαζεύουν το μαλλί που είχε πέσει στο πάτωμα του εργοστασίου. Περιλάμβανε όμως και το σύρσιμο κάτω από τις μηχανές που δούλευαν, με πολύ συχνά τα ατυχήματα. Φυσικά, απαγορεύονταν να κάτσουν τα παιδιά κάτω ή να ξεκουραστούν. Μια άλλη σημαντική δυσκολία ήταν ο τρόμος που ένιωθαν τα παιδιά, ακούγοντας και μόνο το μηχάνημα πάνω από τα κεφάλια τους, η σκόνη που υπήρχε μέσα στα εργοστάσια και τα έπνιγε, και ένας δυνατός πόνος στη μέση από τη σκυφτή στάση που έπρεπε να έχουν διαρκώς. Πάντα όμως ακούγονταν και η αντίθετη άποψη των εργοστασιαρχών. Σύμφωνα μ’ αυτούς η δουλειά που είχαν να κάνουν τα μικρά παιδιά ήταν πανεύκολη, αφού απλά περπατούν και, όποτε θέλουν, μπορούν να καθίσουν.


Σε όλες αυτές τις ώρες δουλειάς, δεν υπήρχε καμιά ευκαιρία ξεκούρασης. Όποιος τολμούσε να καθίσει το πλήρωνε στην κυριολεξία με αίμα. Ο Στέφεν Μπίνις, ο οποίος έγινε επιτηρητής, δηλώνει ότι τα παιδιά, για να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, τρώνε συνέχεια ξύλο και πως κάθε φορά που υπάρχει κάποιο αντικείμενο, στο οποίο μπορούν να ξεκουραστούν, διατάζει να εξαφανιστεί. Ο Τζον Μπίρλεϊ θυμάται μια φορά που ο γιος ενός τεχνίτη τον χτυπούσε, μέχρι που τρόμαξε. Ο Τζον λιποθύμησε από τον πόνο και ο άγριος νέος νόμιζε πως τον είχε σκοτώσει. Υπήρχαν όμως κι επιτηρητές που λυπούνταν τα παιδιά. Ο Ρόμπερτ Μπλίνκε αναφέρει πως υπήρχε κάποιος που δεν άντεχε τις φωνές των παιδιών και το αίμα που έσταζε από το ξύλινο ταβάνι και έκανε παρατηρήσεις στους επιτηρητές. Όταν όμως η βάρδια του τελείωνε, οι υπόλοιποι τσάκιζαν τα παιδιά.



Οι τιμωρίες που δέχονταν τα παιδιά, ακόμα και για ασήμαντες αφορμές ήταν πάρα πολύ σκληρές και συνήθως επιβάλλονταν από τους επιτηρητές. Τα παιδιά τους φοβούνταν και τους μισούσαν γι’ αυτά που έκαναν. Οι τιμωρίες μπορεί να ήταν μαστίγωμα ή άγριο γρονθοκόπημα, αρκετές φορές μέχρι θανάτου. Οι προφάσεις που έβρισκαν για να τιμωρήσουν ήταν η παραμικρή καθυστέρηση των παιδιών στη δουλειά ή και η «ανικανότητά» τους να επιτελέσουν κάποια εργασία, ανεξάρτητα από το βαθμό δυσκολίας της. Ακόμη, αν υπήρχε η οποιαδήποτε υποψία ότι κάποιος εργάτης, μεγάλα κορίτσια κυρίως, ηλικίας 17-18 χρονών, μπορεί να το έσκαγαν, τότε έδεναν στα πόδια τους σίδερα, με τα οποία έπρεπε να κυκλοφορούν συνέχεια. Αυτά τα σίδερα δένονταν γύρω από τους αστραγάλους και τους γοφούς και συνδέονταν μεταξύ τους. Έτσι, τα κορίτσια έπρεπε να φορούν λιγότερα ρούχα, ακόμη και στο βαρύ χειμώνα. Φυσικά, και σ’ αυτή την περίπτωση, υπήρχαν κάποιοι που υποστήριζαν ότι αυτά ήταν οι εξαιρέσεις και όχι ο κανόνας.



Τα ατυχήματα ήταν επίσης πάρα πολλά. Προς το τέλος της ημέρας, τα παιδιά ήταν πολύ κουρασμένα και λιγότερο προσεκτικά. Ο Τζον Άλετ ήταν αυτόπτης μάρτυρας ενός ατυχήματος: Ένα νυσταγμένο παιδί ετοίμαζε το μαλλί για τη μηχανή παραγωγής υφάσματος. Ένα λουρί όμως τον τράβηξε και τον έσυρε στη μηχανή. Το παιδί διαμελίστηκε.

Ένα κορίτσι ονόματι Μέρι Ρίτσαρντς, η οποία ήταν πάρα πολύ όμορφη, έφυγε από το πτωχοκομείο σε ηλικία 10 ετών, για να δουλέψει σε εργοστάσιο. Το ατύχημα έγινε ένα απόγευμα, όταν η ποδιά της πιάστηκε στο κοντάρι της μηχανής. Σε μια στιγμή το καημένο το κορίτσι σύρθηκε με ακαταμάχητη δύναμη και συντρίφτηκε πάνω στο πάτωμα. Όλοι άκουσαν τις κραυγές της. Ο Μπλίνκε έτρεξε προς το μέρος της, αβοήθητος και κατατρομαγμένος από την τρομαχτική αυτή σκηνή. Την είδε να στροβιλίζεται γύρω γύρω, μαζί με το κοντάρι. Άκουγε τα κόκκαλά της να σπάνε, να συντρίβονται, καθώς το μηχάνημα τη στροβίλιζε γύρω και τράβαγε όλο και πιο σφιχτά το σώμα της μέσα, το αίμα της σκορπίζονταν πάνω στα τελάρα και έρρεε πάνω στο πάτωμα. Το κεφάλι της έγινε χίλια κομμάτια. Στο τέλος, το κατακρεουργημένο σώμα της συνθλίφτηκε τόσο γρήγορα ανάμεσα στο κοντάρι και στο πάτωμα, που το νερό χαμήλωσε και οι τροχοί σταμάτησαν. Τότε σταμάτησε και το κεντρικό κοντάρι. Όταν το σώμα της απαγκιστρώθηκε, κάθε κόκκαλό της βρέθηκε σπασμένο. Τη μάζεψαν σχεδόν πεθαμένη.



Η ζωή στα εργοστάσια ήταν πολύ δύσκολη για τα παιδιά. Σκληρή δουλειά, κακή τροφή, τιμωρίες, ατυχήματα, αναπηρίες, αρρώστιες, θάνατος. Ο Σάμουελ Φίλντεν που σε ηλικία 8 χρονών δούλευε σε εργοστάσιο βαμβακιού έγραψε στην αυτοβιογραφία του: « Αν ο διάβολος είχε έναν συγκεκριμένο εχθρό, τον οποίο ήθελε να βασανίσει ανελέητα, το καλύτερο που μπορούσε να κάνει είναι να πάρει την ψυχή του και να τη βάλει μέσα σε ένα εργαζόμενο παιδί στα εργοστάσια και να τον κρατήσει εκεί μέχρι το τέλος του.»








ΥΓ1: Γι' αυτή την εργασία δούλεψαν οι μαθητές: Χρύσα Μπ., Αθανασία Ν, Κατερίνα Σ, Δημήτρης Σ, Στέφανος Π, Λίνα Οι., η οποία βοήθησε και στην τεχνική επιμέλεια.
Δηλώνω υπεύθυνα ότι τα γεγονότα και τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται στην εργασία, ουδεμία σχέση έχουν με σημερινά γεγονότα και καταστάσεις. Άλλωστε, εμείς εδώ τα αγαπάμε τα παιδιά μας...
YΓ2: Ούτε το: you won't fool the children θέλει να μας πει τίποτα. Προς θεού...

Κυρία, το κλείσαμε!

Έχουν πολλούς λόγους να μείνουν σπίτι.
Ζουν στη χώρα του βολέματος, που όλοι περιμένουν την καλή και μέχρι τότε, κλείνονται στο μικρόκοσμό τους και πέρα βρέχει. Οι γονείς τους, αμήχανοι, δεν ξέρουν αν πρέπει να είναι υπερήφανοι που δεν κονομάνε, που δεν τα πιάνουν. Δεν ξέρουν αν πρέπει να τα γαλουχήσουν στην εντιμότητα, την αλληλεγγύη, την ανθρωπιά, την αξιοκρατία. Φοβούνται μήπως αύριο δεν θα έχουν εξαιτίας αυτών των αρχών, όχι μόνο πολλά λεφτά και αναγνώριση, αλλά ούτε καν επιβίωση.
Εμείς οι δάσκαλοί τους πολλές φορές, όσο και να προσπαθούμε αρκετοί για το αντίθετο, δεν καταφέρνουμε να τους δώσουμε όπλα και οράματα και όνειρα να πορευτούν μέσα στην ομίχλη και το ζόφο που τα περιβάλλει.
Η καθημερινότητά τους σε ρυθμούς εξοντωτικούς, σχολείο, μετά φροντιστήριο, ενδιάμεσα και ανάμεσα διάβασμα, εξωσχολικές δραστηριότητες. Η ξενοιασιά, το ανέμελο παιχνίδι, η δημιουργική ονειροπόληση που τροφοδοτούν την ανάπτυξη των υγιών ανθρώπινων πλασμάτων, γίνονται όλο και πιο μακρινά και δυσεύρετα.
Φαίνονται χορτάτα, χαϊδεμένα, είναι καλοντυμένα,θα μπορούσες να πεις και κακομαθημένα. Βουτυρόπαιδα, σοκολατόπαιδα. Εμείς που τα ζούμε καθημερινά ξέρουμε πολύ καλά πόσο πλαστή είναι αυτή η εικόνα. Πόσος πόνος κρύβεται μέσα στα χίλια δυο γκαζετάκια, στα σινιέ ρούχα και στα περίεργα μαλλιά και σκουλαρίκια. Τι σημαίνει μια οικογένεια σκορποχώρι. Πόσο δύσκολο να είσαι εσύ ο γονιός των γονιών που έχουν συντριβεί κοινωνικά, ψυχικά. Τι είναι να μην έχεις ένα σταθερό σημείο να πιαστείς, αυτό έστω που είχαμε παλιά, το σόι, η γειτονιά, οι παππούδες.
Οι οθόνες που τα περιβάλλουν τους δίνουν αντιφατικά μηνύματα. Το καταναλωτικό όνειρο και οι κούφιες αξίες από τη μια, τα μεγάλα λόγια, αγώνες, δημοκρατία, παιδεία, πολιτισμός, από την άλλη. Γι' αυτά ο πολιτισμός μας είναι το ίδιο άπιαστος και αόριστος με τα πανάκριβα αυτοκίνητα και τις βίλες. Το ίδιο ξένος. Φροντίζουμε να τα κρατάμε σε απόσταση από αυτόν και να τα μπουκώνουμε με πληροφορίες, γνώσεις άχρηστες, γνώσεις χρησιμοθηρικές, κενές ουσίας θρεπτικής, όπως τα τζανκ φουντ που τα ταΐζουμε.
Ακόμα κι αυτοί που θέλουν να τα βγάλουν από το σπίτι, τους έχουν έτοιμη τη διαδρομή που πρέπει να ακολουθήσουν. Με τα δικά τους χρώματα, τη δική τους οριοθέτηση. Μέρος ενός κινήματος διαμαρτυρίας, κομμένου και ραμμένου στις κομματικές ντιρεκτίβες, στις ιδεολογικές αγκυλώσεις τις παρωχημένες.
Σήμερα βγήκαν μόνα τους.
Τα βρήκα στο δρόμο μου προς το σχολείο.
"Γεια σας, κυρία!" Και μετά "Δεν θα περάσει!"
Σκότωσαν έναν δικό τους. Έναν πιτσιρικά που πήγε να "την πει" σε έναν "μπάτσο", έτσι για "τσαμπουκά", έτσι όπως κάνει την επανάστασή του κάθε πιτσιρικάς, πριν να φορέσει σινιέ κουστουμάκι και στολή, πριν να βολευτεί και να κλειστεί στο σπίτι. Μόνο που αυτός δεν θα έχει την ευκαιρία να "διορθωθεί" να κάτσει σπίτι.
Γέμισαν οι δρόμοι, η γειτονιά, η πλατεία. "Κυρία, το κλείσαμε!" "Καλά κάνατε!" Πρώτη φορά από μένα ακούσανε κάτι τέτοιο, που ούτε μια μέρα κατάληψη δεν σηκώνω στο σπαθί μου. "Αλήθεια;"
Αλήθεια!
Σ' αυτή τη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας, τα παιδιά δεν τα έχουμε για σκότωμα!

Γραπτή έκθεση με θέμα...

Σήμερα πέρασα ωραία. Ήμουν ο ντισκ- τζόκεϊ (πώς το λένε αυτό στα ελληνικά τώρα;) σε ένα πάρτι. Και συγχρόνως με έβαλαν και πρώτων βοηθειών, γιατί με βρήκαν πρόχειρη. Το πάρτι είχε θέμα: "Γράφω για τη φιλία" Τα κομμάτια που πρότεινα για χορό ήταν: "Σας παρουσιάζω το φιλαράκι μου", "Μια φιλία που χάλασε", "Ο φίλος μου δεν είναι Έλληνας" και "Μπορεί να υπάρξει φιλία μεταξύ ατόμων διαφορετικού φύλου;"
Ο καθένας διάλεξε ένα κομμάτι που του ταίριαζε και βάλθηκε να ακολουθήσει το ρυθμό με το μολύβι του. Το τι χορό έριξαν τα μολύβια δε λέγεται. Φαίνεται πως από τον πολύ χορό κάποιοι χρειάστηκαν και πρώτων βοηθειών, γι' αυτό κάθε τόσο με φώναζαν και πήγαινα να φροντίσω τον τραυματία και να τον ξαναβάλω στο γλέντι. Μου άρεσαν πολύ οι καντρίλιες των παρουσιάσεων. Διάφορα φιλαράκια, διαφόρων σχημάτων και χρωμάτων παρήλαυναν στην πίστα, λέγανε τα δικά τους, υποκλίνονταν και έφευγαν. Μετά ήρθαν τα βαριά ζεμπέκικα των πικραμένων φίλων. Τι παρεξηγήσεις, τι καυγάδες, τι εγώ που σε εμπιστεύτηκα και με πρόδωσες, τι γεννήθηκες για την καταστροφή και αλήτη μ' είπες μια βραδιά... Μετά ήρθε ένα ωραίο μπάλο νησιώτικο, με ντάμα και καβαλιέρο, που συντόνιζαν τα βήματά τους και μια χάνονταν, μια πλησίαζαν. Τέλος, είχαμε τα έθνικ. Χορευτές από διαφορετικές χώρες έδειχναν τους χορούς τους σε Έλληνες κι αυτοί τους μάθαιναν τσάμικα και καλαματιανά.
Να περιμένετε ανταπόκριση από το πάρτι στην Πολύχρωμη Τάξη, εκεί θα δείτε πόσο ωραία περνάμε εμείς οι ντισκ- τζόκεϊ, όταν στο πάρτι μας χορέψουν τόσο καλά.

Το τυχερό δεκατριάρι

Κράταγες το γραπτό σου σήμερα κι έλαμπες! Πάνω του ένα ολοστρόγγυλο δεκατριάρι. Πρώτη φορά έβλεπες τέτοιο νούμερο κατακόκκινο πάνω στην κόλλα. Για πολύ καιρό οι αριθμοί άρχιζαν από το μηδέν. Μηδέν πέντε, μηδέν επτά...Σαν πράκτορες σε έργο κατασκοπείας δευτέρας διαλογής. Λίγο μετά, άρχισαν να έχουν δύο ψηφία, αλλά κι αυτά μόνο...δυαδικής έμπνευσης. Το 1 και το ο, το 1 και το 1, και πάλι να παραπατάνε οι άσσοι και να τους παίρνουν την πρωτιά τα μηδέν. Μάχη κι αυτή! Το βαρύ πυροβολικό της ήταν ένα ποίημα. Σαραντάρης. Μπήκε στην τάξη και μαζί του μια θάλασσα. Να απλώνεται και να ξυπνάει δίπλα σε κοιμισμένους μαθητές, να βρέχει τα θρανία, τις σάκες. Ψάχνανε όλοι να βρούνε τους "μαιάνδρους της μέρας" κι αυτοί παίζανε κρυφτό πίσω από την έδρα, σκαρφάλωναν στον πίνακα, να μην τους πιάσουν. Μετά που τραβήχτηκαν τα νερά αποκαλύφθηκε ένα καινούριο τοπίο. Όλα είχαν αλλάξει. Κι εσύ. Την άλλη μέρα έφερες ένα ποιηματάκι. Σου έμοιαζε πολύ, ντρέπονταν, μίλαγε σιγά, αλλά ήταν πολύ όμορφο, το κατάλαβαν όλοι, χαμογέλασε σε όλους. Μας μίλησε για το όνειρό σου που ήταν ολόιδιο με το δικό μας. Μια σύμπτωση!
Από τότε το ποιηματάκι με το καλό ποδαρικό του...σου έδωσε το δεκατριάρι το κόκκινο.
Και σε μένα μια κατακόκκινη μέρα σήμερα, μέσα στη σκοτεινή πόλη.
Σαν εκείνη τη μέρα του Σαραντάρη "που ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει, που ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη χωρέσει".

Μαργαριτάρια!

Αποσπάσματα από τις απαντήσεις μαθητών της Τρίτης Γυμνασίου στο μάθημα της ιστορίας στις εξετάσεις. Η πρώτη ερώτηση κρίσεως: "Ποιοι ευθύνονται για τη Μικρασιατική Καταστροφή". Οι απαντήσεις δεν υπάρχουν στο βιβλίο, δεν υπαγορεύθηκαν στην τάξη, απλώς υπήρξε γόνιμος προβληματισμός και ακούστηκαν πολλές διαφορετικές απόψεις, κατά τη διδασκαλία. Σημασία έχει επίσης να γνωρίζουμε ότι δεν ήταν υποχρεωμένοι να συμφωνήσουν με τη διδάσκουσα, ούτε στις εξετάσεις. Γιατί τα δημοσιεύω; Γιατί είμαι χαρούμενη, υπερήφανη και θέλω να το μοιραστώ μαζί σας. Γιατί βαρέθηκα να διαβάζω "μαργαριτάρια" μαθητών, να μιλάνε όλοι για αγράμματη, ανιστόρητη γενιά, κι από την άλλη, να δημοσιεύουν τα φροντιστήρια τις έτοιμες απαντήσεις και τις σελίδες του βιβλίου στις πανελλήνιες. Και για να πάρουμε λίγο αέρα αισιοδοξίας όλοι, διδάσκοντες και μη.
"Πιστεύω πως η επιτυχία της Συνθήκης των Σεβρών συνεπήρε το Βενιζέλο, ο οποίος θέλησε να επεκτείνει τα εδαφικά κέρδη της Ελλάδας στη Μ. Ασία. Έτσι, προχώρησε σε βάθος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που όριζε η Συνθήκη, γεγονός που εξόργισε τον τουρκικό λαό. Έπειτα, ο Βενιζέλος έκανε εκλογές που πίστευε ότι θα κέρδιζε. Ο λαός όμως ήταν εξουθενωμένος από τους πολέμους. Οι βασιλικοί υποσχέθηκαν τερματισμό του πολέμου και ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επέστρεψε, όμως δεν τήρησε τις προεκλογικές υποσχέσεις. Συνέχισε τον πόλεμο, γεγονός που εξουθένωσε τον ελληνικό στρατό, που ήταν πλέον ευάλωτος. Παράλληλα η Ρωσία, δυσαρεστημένη από τη στάση που κράτησε η Ελλάδα κατά την Οκτωβριανή επανάσταση, έκανε συμφωνία με τον Κεμάλ. Οι Δυνάμεις άρχισαν να έχουν αμφιβολίες. Με πρόφαση την επιστροφή του βασιλιά, εγκατέλειψαν τους Έλληνες. Η μόνη σύμμαχος ήταν πλέον η Αγγλία και αυτή σε διπλωματικό επίπεδο." Στέφανος Π.
" Κύριος φταίχτης της Μικρασιατικής Καταστροφής θα μπορούσε να είναι ο ελληνικός λαός που ψήφισε το φιλοβασιλικό κόμμα και όχι αυτό των φιλελευθέρων. Αυτός όμως το μόνο που ήθελε ήταν να σταματήσουν οι πόλεμοι που ταλαιπωρούσαν για χρόνια την Ελλάδα και έτσι ψήφισαν αυτούς που θα τους ικανοποιούσαν. Δεν θα μπορούσαν να ξέρουν τι θα συνέβαινε στο μέλλον. Κάποιος άλλος σημαντικός παράγοντας θα μπορούσε να είναι οι Μεγάλες Δυνάμεις. Σίγουρα, αν αυτές ήθελαν, θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί η Καταστροφή. Καθεμία από αυτές όμως κοίταζε πάντα τα συμφέροντά της και όλοι το ήξεραν αυτό. Έτσι, πιστεύω ότι όποιος ήταν στην εξουσία, θα έπρεπε να καταλάβει τι συνέβαινε και να πράξει ανάλογα, φέρνοντας τις Μεγάλες Δυνάμεις πάλι με το μέρος της Ελλάδας..." Αθανασία Ν
"Κατά τη γνώμη μου, οι Έλληνες πολιτικοί δεν χειρίστηκαν το θέμα σωστά. Έπρεπε να φερθούν πολύ πιο διπλωματικά... Η αλαζονεία τους για μεγαλύτερη έκταση επιρροής και εξουσία τους έκανε να πράξουν λανθασμένα, ξεχειλίζοντας έτσι το ποτήρι μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, προκαλώντας ουσιαστικά για αντίποινα και εκδίκηση..." Μαρινίκη Σ.
"Η Ελλάδα οδηγήθηκε στη Μικρασιατική Καταστροφή εξαιτίας:...iii) της αντικατάστασης των έμπειρων και αγαπητών στους στρατιώτες βενιζελικών αξιωματικών από άλλους φιλοβασιλικούς, οι οποίοι όχι μόνο δεν ήξεραν πώς να διοικούν από την πρώτη γραμμή, αλλά και δεν ενέπνεαν ψυχικά τους στρατιώτες, με αποτέλεσμα την κατακόρυφη πτώση του ηθικού των ελλήνων στρατιωτών..." Απόστολος Κ (αυτά δεν αναφέρονταν καν στο σχολικό εγχειρίδιο)
Η δεύτερη ερώτηση κρίσεως αναφέρονταν στην πολιτική του Καποδίστρια και σε πιθανά λάθη ή παραλείψεις της, που ,κατά τη γνώμη τους, συνετέλεσαν στη δολοφονία του. Πάλι όχι "διδαγμένη"
" Προσωπικά, πιστεύω ότι η πολιτική του Καποδίστρια δεν είχε λάθη. Ήταν σωστή, δίκαιη και δεν έκανε διακρίσεις. Αυτό που πιστεύω ότι συνετέλεσε στη δολοφονία του ήταν το τελευταίο, δεν έκανε διακρίσεις, δηλαδή οι προεστοί, οι Φαναριώτες, που πριν είχαν προνόμια, τώρα με την πολιτική του Καποδίστρια, τα έχασαν και αυτό τους εξόργισε..." Χρύσα Μπ.
" Θεωρώ ότι το πρώτο ίσως και μεγαλύτερο λάθος του Καποδίστρια, ήταν το να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στα χέρια του. Αυτό, ανεξάρτητα από τη μεγάλη του προσφορά στην Ελλάδα, έστρεψε πολλούς εναντίον του. Αυτό ήταν φυσιολογικό, αφού ουσιαστικά, αρκετά από αυτά για τα οποία πάλευαν οι Έλληνες επί χρόνια, καταργήθηκαν, μόλις πήρε την εξουσία ο Καποδίστριας..." Αθανασία Ν
" Καταρχάς, πιστεύω πως δεν έπρεπε να χάσει ο Καποδίστριας τη συμπαράσταση των αγωνιστών του '21. Η ανατίναξη στον Πόρο των δύο μεγαλύτερων πλοίων του ελληνικού στόλου από τον Μιαούλη, ο οποίος ήταν αρχικά στο πλευρό του κυβερνήτη, έδειξε την απέχθεια των αγωνιστών για το σύστημα..." Στέφανος Π
Θα μπορούσα να συνεχίσω για ώρα να παραθέτω ενδιαφέρουσες απόψεις, σε σωστά ελληνικά, με γνώση και φρεσκάδα νεανική, χωρίς φόβο και συμμόρφωση στις "επικρατούσες" θέσεις ιστορικών και μη. Δεν χρειάζεται να σας κουράσω. Θέλω μόνο να συνοφρυώνεστε λίγο, όταν ακούτε εύκολη ισοπεδωτική κριτική για τους σημερινούς νέους. Απλώς, να συνοφρυώνεστε.

Του '08 οι εκδρομείς

Στη φασαριόζικη κερκίδα του "Goudi city", στα παιδιά της Τρίτης του 5ου Ζωγράφου που έκαναν αισθητό το πέρασμά τους από τη Ζάκυνθο και έδειξαν ότι μπορούν να υπάρχουν ωραίοι εκδρομείς και στις κατασυκοφαντημένες μαθητικές εκδρομές του καιρού μας.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη σκηνή στο πούλμαν της επιστροφής:Τριγύρω στον κύριο Άρη,το δάσκαλό τους, που τους αφηγείται συναρπαστικά ιστορίες από μαθητικές εκδρομές στα χρόνια της επταετίας και κανένας, ούτε εγώ, δεν θέλει να φτάσει γρήγορα στο σπίτι...

Τα πολύχρωμα πρωτάκια μου

Είναι το πιο φασαριόζικο τμήμα της Πρώτης. Όλο αποβολές, τιμωρίες, επιπλήξεις. Τι κάνατε πάλι βρε σεις; Κυρία, δε φταίγαμε εμείς. Η μόνιμη επωδός. Ντρέπομαι πια να πω ότι σε μένα είναι ήσυχα και δεν δημιουργούν το παραμικρό πρόβλημα, ακόμα κι ένας που δεν μπορούσε να μείνει λεπτό ακίνητος, τώρα τελευταία ησύχασε, μόνο και μόνο για να μην του αλλάζω θέση. Τα μισά παιδιά είναι αλλοδαπά, από 4 διαφορετικές χώρες. Περισσότερα από τα μισά πολύ αδύνατοι μαθητές, χωρίς βάσεις από το δημοτικό, με μαθησιακές δυσκολίες αδιάγνωστες και παραμελημένες.
Εμείς περνάμε ωραία όμως, παίζουμε πολλά παιχνίδια στη Γλώσσα, έχω χορτάσει παιχνίδι με τα πρωτάκια μου.
Να σας πω μερικά: Μάθαμε την περιγραφή παίζοντας το μάντεψε ποιος: Έβαζες στο μυαλό σου ένα παιδί, το χαρακτήριζες με έναν προσδιορισμό κι όλο πρόσθετες γνωρίσματα που να μην τον φωτογραφίζουν, ώσπου κάποιος να τον βρει.
Αγαπήσαμε τους ποιητές υιοθετώντας ένα αδέσποτο ποιηματάκι, όπου το βρούμε, το αντιγράφουμε με ωραία γράμματα, το μαθαίνουμε να το διαβάζουμε ωραία και το φέρνουμε στην τάξη να γνωρίσει κι άλλα παιδιά.
Μετά βάλαμε τον πιο επαναστάτη της παρέας να μας αφηγηθεί τη συμμετοχή του στη μεγάλη πορεία των καταλήψεων και είδαμε πόσο ωραία αφηγείται κάποιος, όταν θέλει να μας πει κάτι ενδιαφέρον, ακόμα κι αν δεν γράφει ωραίες εκθέσεις συνήθως.
Ύστερα βάλαμε και τους γονείς να κάνουν καμιά δουλειά να μας ξεκουράσουν, μας είπανε τις ιστορίες τους οι μετανάστες γονείς, μας έμαθαν έθιμα των χριστουγέννων, μας περιέγραψαν παιχνίδια που έπαιζαν μικροί. Χρήσιμο πράγμα οι γονείς τελικά.
Ήρθε έπειτα η σειρά τους να μου μάθουν κάτι. Έμαθα 3 ξένες γλώσσες με τη μία! Αλβανικά, ρώσικα, πολωνέζικα, όπου να 'ναι θα μάθω μολδαβικά, ρουμάνικα και μερικά άλλα ψιλά. Α, συμφέρει δεν πλήρωσα τίποτε και τώρα ξέρω να πω καλημέρα και τι κάνεις και σ' αγαπώ πολύ. Ποτέ δεν είναι αργά να μάθεις κάτι, ειδικά αν έχουν υπομονή οι δάσκαλοί σου και οι δικοί μου έχουν γαϊδουρινή.
Α, και μετά τα Χριστούγεννα είχαμε μια μεγάλη σειρά επεισοδίων ενός ωραίου σήριαλ. Κάθε φορά κι άλλο βιβλίο λέγονταν και πριν από το μάθημα, ένας παρουσίαζε με λίγα λόγια ένα βιβλίο που είχε διαβάσει στις γιορτές. Εμείς δεν τον αφήναμε να λέει έτσι, του κάναμε ερωτήσεις, γιατί έκανε που έκανε τον κόπο, ας μη μας αφήσει απορίες.
Κάποια στιγμή το ρίξαμε στις συνεντεύξεις. Γίναμε ζευγάρια, ρωτάγαμε το διπλανό μας για τη ζωή του, τα ενδιαφέροντά του, τον "σκανάραμε" και του γράφαμε ένα ωραίο βιογραφικό στα μέτρα του. ΔΕΝ τσακωθήκαμε, νιώσαμε διάσημοι και ακατανίκητοι, ειδικά στην παρουσίαση ενώπιον όλων.
Τώρα τελευταία, σκεπτόμουν τι καινούριο παιχνίδι να βρω, για να γράφουν πιο ορεξάτα, αφού και στο γράψιμο, γράφοντας έρχεται η όρεξη, άσε που μαθαίνεις να γράφεις μόνο γράφοντας, κάτι σαν το ποδόσφαιρο, που αν δεν κλοτσήσεις μπάλα, θα είσαι άσχετος σαν καθηγήτρια φιλόλογος, οπαδός του ΠΑΟ, που μόνο από αποτέλεσμα σκαμπάζει.
Είπα λοιπόν, δεν κάνουμε ένα μπλογκάκι;
Αυτά τα παιδιά ξέρουν από τσατ, ιμέιλ, sms, πλέι στέισον, και άλλα πολλά αγγλικά ονόματα, αλλά μπλογκ δεν ξέρανε τι είναι.
Το έμαθαν όμως και αν και η τεχνολογία στο σχολείο μας είναι απρόσιτη, καταφέραμε να το στήσουμε και να το προχωρήσουμε. Το πρώτο πληθυντικό ταιριάζει μόνο για το ξεκίνημα, το στήσιμο. Κι εκεί, το όνομα, το προφίλ κι όλα τα μπλογκικά παραφερνάλια είναι δικά τους. Τώρα πια τους ανήκει όλο. Αυτοί γράφουν, αυτοί ανεβάζουν τα κείμενα, εγώ απλώς διαλέγω τι θα ήθελα να διαβάσω. Α, πολύ με βολεύει αυτό το σύστημα της παραγγελιάς. Σκεφθείτε θέματα να τους ζητήσω. Δεν κοστίζει τίποτε μόνο μερικές μοναδούλες, τσάμπα είναι...
http://fasariaa4.blogspot.com/