Στους μαθητές μας που έγιναν φοιτητές

Μόλις βγήκαν τα αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων και μαζί με τα συγχαρητήρια, τις αγκαλιές και τα χαμόγελα, σας συνοδεύουν και οι ανησυχίες για το μέλλον. Πρώτη φορά τόσο κουτσουρεμένη χαρά της επιτυχίας σ' αυτή τη χώρα που έτσι κι αλλιώς συνηθίζει να κουτσουρεύει ό,τι καλό πετυχαίνουν τα παιδιά της.
Μην τους αφήνετε να κουτσουρεύουν τη χαρά σας. Μπήκατε στη σχολή που θέλετε ή στην πιο κοντινή στις προτιμήσεις σας; Χαρείτε, κάνατε ένα μεγάλο βήμα, θα σπουδάσετε μια επιστήμη ή μια ειδικότητα που σας ενδιαφέρει κι αυτό από μόνο του θα δώσει νόημα στη ζωή σας, ακόμα κι αν δεν σας εξασφαλίσει ένα ανέφελο και ασφαλές επαγγελματικό μέλλον.
Μην τους ακούτε όλους αυτούς που προβλέπουν με απόλυτη βεβαιότητα ένα μέλλον θεοσκότεινο για σας, με ανεργία, υποαπασχόληση, αναξιοκρατία, μισθούς πείνας και σκυμμένα κεφάλια.
Μην ακούτε όλους αυτούς που σας λένε ότι τώρα μόλις μπείτε στα πανεπιστήμια, πρέπει να τα καταλάβετε και να είστε ολημερίς στους δρόμους, γιατί έτσι θα δείτε καλύτερες μέρες.
Μην ακούτε ούτε αυτούς που σας συμβουλεύουν να κοιτάτε μόνο την πάρτη σας, τις σπουδές σας, το βόλεμά σας.
Μην ακούτε κι αυτούς που πάντα έχουν στο τσεπάκι μια βολική λύση, ένα γλείψιμο, μια γνωριμία, μια άκρη, για όλα τα δύσκολα που θα βρεθούν στο δρόμο σας.
Όλοι αυτοί αντιπροσωπεύουν την Ελλάδα του χθες. Μια χώρα βυθισμένη στην οικονομική και κοινωνική παρακμή. Κι όλοι αυτοί που άλλος λίγο, άλλος πολύ, υπηρέτησαν τις λογικές που μας οδήγησαν εκεί, δεν είναι σε θέση να κάνουν προβλέψεις και σπέκουλες πάνω στο δικό σας μέλλον.
Είσαστε καταδικασμένοι να χαράξετε το δικό σας δρόμο. Πολιτικά, επιστημονικά, οικονομικά, κοινωνικά. Μεγάλη ελευθερία και μεγάλη ευθύνη συγχρόνως. Ξέρω πως σας αρέσει πολύ αυτός ο ίλιγγος της μεγάλης ελευθερίας και της μεγάλης ευθύνης.
Είδα πολλούς νέους ανθρώπους με φτερούγες ανοιχτές στη ζωή μου, πολλά πετάγματα. Μα πάντα παραμόνευαν τα ψαλίδια: της "λογικής", του βολέματος, της άνεσης, του "στρωμένου μέλλοντος" ή της "άδικης κοινωνίας".
Πολλοί ξέφυγαν από αυτά τα ψαλίδια. Τους συναντάω τυχαία και μιλάμε και έχουν στα μάτια την ίδια εφηβική έξαψη, τον ίδιο ίλιγγο των υψηλών πτήσεων. Δεν έχει σημασία αν ο ένας μιλάει για την τέχνη του, η άλλη για την επιστήμη της κι ο τρίτος για το καινούριο του μωρό.
Με εσάς έχουν λιγότερες πιθανότητες να πιάσει το κόλπο τους. Δεν έχουν τι να σας δώσουν για δόλωμα, μόνο φόβο και αβεβαιότητα. Έφαγαν το παλιό καλό καρότο, τους έμεινε μόνο το μαστίγιο κι αυτό δεν αρκεί για να βρουν υποζύγια για το κάρο τους.
Κρατήστε δυο πράγματα που τώρα σας φαίνεται ότι θα τα έχετε για πάντα, αλλά είναι τα πιο βασικά στηρίγματα των υψηλών πτήσεων, γι' αυτό πλήττονται πρώτα πρώτα: την ακηδεμόνευτη και δημιουργική σκέψη και τη διατήρηση των σχέσεων συνεργασίας και αλληλεγγύης με τους συνομηλίκους σας.
Ξέρω...έχουμε κάνει τα πάντα μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα για να σας τα στερήσουμε αυτά τα δυο, αλλά ποτέ δεν τα καταφέραμε, ευτυχώς.
Καλό ξεκίνημα στα ωραία ταξίδια, παιδιά!

Η σχολική επιτυχία μπορεί να επηρεάσει τη ζωή μας;

"Η επιτυχία στις εξετάσεις δεν είναι καθοριστική για την επιτυχία στη ζωή". Μια κοινοτυπία από εκείνες που χρησιμοποιούν οι δάσκαλοι και οι γονείς, για να παρηγορήσουν και να ενθαρρύνουν τους μαθητές που απορρίπτονται ή παραπέμπονται ή δεν περνάνε στη σχολή που θέλουν. Μοιάζει με "παρηγοριά στον άρρωστο", αφού όλοι δίνουν μεγάλη σημασία στη σχολική επιτυχία και επενδύουν σ' αυτήν ό,τι διαθέτουν σε υλικά και πνευματικά μέσα.
Η σχολική επιτυχία όμως είναι η πιο παρεξηγημένη έννοια από όσες περικλείει το εκπαιδευτικό σύστημα. Δυστυχώς, δεν μετράται με βαθμολογικά δεδομένα, ούτε με θέσεις σε πανεπιστήμια. Καμιά φορά επιμένει να κρύβεται σε έναν έλεγχο με πολύ μέτρια βαθμολογία, να μασκαρεύεται ακόμη και σε μετεξεταστέα μαθήτρια ή σε μια που πέρασε ίσα ίσα την τάξη και δεν συνέχισε τις σπουδές της μετά το λύκειο.
Συχνά, είναι έντοκη και μακροπρόθεσμη. Αποδίδει καρπούς στην επόμενη γενιά, όταν έρχονται στο σχολείο τα παιδιά των "μέτριων" μαθητών, έχοντας ένα υψηλό μορφωτικό επίπεδο και μια ανάλογη στάση απέναντι στο αγαθό της παιδείας, που δεν μπορεί να αποδοθεί στα δεδομένα του κοινωνικού και εκπαιδευτικού στάτους, στο οποίο ανήκει η οικογένειά τους. Σ' αυτή την περίπτωση, μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα που διαμορφώνει τέτοιους γονείς έχει πετύχει την αποστολή του.
Η σχολική επιτυχία ακόμη μπορεί να ορισθεί και ως νίκη κατά των πιθανοτήτων. Όταν ένας μαθητής πετυχαίνει να ξεπεράσει τις αδυναμίες του, να ξαφνιάσει ακόμα και τον πιο αισιόδοξο δάσκαλο και να ανατρέψει και τα πιο ευνοϊκά για την περίπτωσή του προγνωστικά, τότε μπορεί ένα δεκατριάρι να'ναι πιο κερδισμένο κι από δελτίο προπό.
Μερικές φορές, η επιτυχία εισπράττεται σε "είδος". Εκεί, πχ, που δεν το περιμένεις, μια ερασιτεχνική θεατρική παράσταση, με πρωταγωνιστή έναν πρώην μαθητή σου, σου δίνει μαζί με την απόλαυση που χαρίζει η τέχνη και την αίσθηση ότι κάποτε έγινε καλή σπορά στην ψυχή αυτού του παιδιού και τώρα με το ψωμάκι της χορταίνει πολύς κόσμος.
Καμιά φορά όμως είναι "ανάποδη". Δεν ακολουθεί την προδιαγεγραμμένη πορεία, ανατρέπει τα κερδισμένα και ακολουθεί μια...ανεπιθύμητη διαδρομή. Ας πούμε, ενώ όλοι οι ακαδημαϊκοί τίτλοι διαγράφουν ένα "λαμπρό" μέλλον για τον πρώην μαθητή σου, αυτός τα παρατάει όλα και ακολουθάει ένα τρελό όνειρο. Μα...εκείνο που είναι η πιο μεγάλη επιτυχία απ' όλες είναι αυτή ακριβώς: η δύναμη να ακολουθείς τα όνειρά σου, ακόμα κι αν φαίνονται τρελά στους άλλους.
Επομένως, ας αφήσουμε τα κομπιουτεράκια μέρες που είναι, ο λογαριασμός αυτός θα μας έρθει πολύ αργότερα και ακόμα κι αν έχει θετικό πρόσημο, δεν θα εκφράζεται με αριθμητικά δεδομένα.

Για ένα φωτεινό κορίτσι που δίνει πανελλήνιες

Πρώτη μέρα πανελληνίων αύριο. Σε άκουσα λίγο αγχωμένη στο τηλέφωνο: "δεν ξέρω αν έχω προετοιμαστεί επαρκώς", "δεν έχω μάθει τίποτε απέξω", "τι με συμβουλεύετε να κάνω;". Επιστράτευσα το γνωστό όπλο που πάντα βρίσκει το στόχο του με τους εφήβους, το χιούμορ. "Δεν μπορείς να το αποφύγεις, επομένως απόλαυσέ το", "γράψε ένα κείμενο που να το χαρείς εσύ η ίδια πρώτα απ' όλα, διάβασέ το σαν να μην είναι δικό σου και απόλαυσέ το." Πώς να σου πω πως αυτή η...ανορθόδοξη συμβουλή θα έπρεπε να είναι ο βασικός στόχος του μαθήματος της γλωσσικής έκφρασης και ό,τι άλλο σου δόθηκε ως τώρα, ετοιματζίδικα σχεδιαγράμματα, υλικό προς αποστήθιση, προκάτ πρόλογοι και επίλογοι, μασημένες και αφυδατωμένες εκφράσεις, παρακμιακές, πολιτικώς ορθές απόψεις, δεν είναι παρά εμπόδια, οδοφράγματα, που στήθηκαν για να μπλοκάρουν τη δική σου σκέψη, το δικό σου λόγο.
Μη μας κάνεις τη χάρη να κρατήσεις ούτε δευτερόλεπτο τα υπέροχα φτερά σου κλειστά. Τα έφτιαξες την ώρα που εμείς σε νομίζαμε κοτόπουλο και σε μαθαίναμε να μπαίνεις πίσω από φράχτες και σύρματα. Γιατί, να ξέρεις, φωτεινό κορίτσι, οι σκοτεινοί καιροί και οι σκοτεινοί άνθρωποι φοβούνται τα μεγάλα φτερά, τα μεγάλα πετάγματα. Κρατάνε τα κλωσσοπουλάκια στα χαμηλά, ηττημένα, φοβισμένα, ανήμπορα να σηκωθούν έστω μισό εκατοστό πάνω από την προδιαγεγραμμένη πορεία, φροντίζουν να πετσοκόψουν ό,τι μπορεί να απειλήσει την ασφάλεια του κοτετσιού, μυαλό, ζωντάνια, αντίρρηση, χαρά της ζωής, δύναμη.
Ευτυχώς, πολλοί γλιτώνουν. Με την ανθεκτικότητα των πλασμάτων που γεννήθηκαν για τα ψηλά, ξεγελάνε τους φύλακες, κλώθουν τα γερά πανιά για τα ταξίδια, την ώρα που καμώνονται ότι ευτυχία είναι να τσιμπάς καλαμπόκι και μικρά σκουληκάκια στο χώμα.
Κι εμείς οι δάσκαλοι, που μας ορίσανε να σας κρατάμε χαμηλά, ξέρουμε τι κάνετε και κρυφοκαμαρώνουμε την αληθινή σας φύση, σαμποτάρουμε, όσο μπορούμε, τους φράχτες του μυαλού και της ψυχής σας και περιμένουμε τη μέρα που θα καταλάβετε πόσο ψηλά μπορείτε να πετάτε.
Καιρός, λοιπόν, κοριτσάκι, να σου πω την αλήθεια: Αυτά που τώρα βλέπεις μπροστά σου μεγάλα και αξεπέραστα, είναι εκεί μόνο για να δοκιμάσουν τα φτερά σου. Και να χαθούν από μπροστά σου, μόλις τα αγγίξει η "εκλεκτή συγκίνηση" των υψηλών πτήσεων.
Καλή αρχή στο ωραίο ταξίδι!

Στα παιδιά που διαβάζουν για πανελλήνιες

Η morpheus είναι μια μαθήτρια που δίνει πανελλήνιες. Τη γνώρισα πριν από λίγο, όταν σχολίασε θετικά το ιδιόχειρο σημείωμά μου για το βόλεμα. Μπήκα στο μπλογκ της. Τι ευχάριστη έκπληξη. Η εφηβική ματιά, η απροσποίητη, ο λόγος, ο ανελέητος, που δεν χαρίζεται. "Όχι, ρε μάνα δεν θέλω να βολευτώ" και "η παιδεία σας είναι σαν τα μούτρα σας"
Δε βαριέσαι, κορίτσι μου, συνήθισαν τα μούτρα μας, όσα χαστούκια κι αν μας ρίξετε, για χάδια θα τα εκλάβουμε. Το δέρμα μας έχει γίνει πιο σκληρό κι από του ελέφαντα πια.
Κάθε χρόνο σας βλέπουμε να λιώνετε σ' αυτή τη μηχανή του κιμά, να χάνετε τα πιο όμορφα χρόνια σας σε μια άγονη και ανθρωποφάγο διαδικασία και το μόνο που κάνουμε είναι να σας "προετοιμάζουμε", να σας "στηρίζουμε" και στη χειρότερη περίπτωση να επωφελούμαστε.
Απόψε μου θύμισες την τελευταία φορά που δίδασκα σε λύκειο (για 20 χρόνια), πριν από 4 χρόνια, τέτοια εποχή. Τελευταίο επαναληπτικό τεστ στη θεωρητική κατεύθυνση, αρχαία. Άκρα του τάφου σιωπή. Μια μικρή τάξη κοριτσιών σκυμμένη πάνω από τις κόλλες κι εγώ να τις κοιτάζω αφηρημένα. Αρχίζω να μουτζουρώνω μια κόλλα, για να περάσει η ώρα, οι λέξεις έρχονται μόνες τους. Αργία μήτηρ...
Απόψε θα εκθέσω εκείνο το πόνημα που θα το χαρακτηρίσω μάλλον "ρεπορτάζ από τον τόπο του εγκλήματος", και θα το αφιερώσω στη Morpheus και στα άλλα παιδιά που δίνουν πανελλήνιες, έτσι σαν...ομολογία ενοχής:

TEST ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ
Αυτή τη φορά είμαι κι εγώ μαζί σας.
Διαγωνίζομαι.
Μοιράζομαι την αγωνία, τη χαρά της δοκιμασίας σας.
Τα θέματα κοινά. Πώς να περάσεις το δύσκολο μάθημα.
Να λύσεις τους κόμπους.
Να ξεδιπλώσεις από το μαντηλάκι σου ό,τι σου 'δώσαν απ' το σπίτι.
Να ξεχάσεις τα όμορφα βράδια
τα αγόρια που σε περιμένουν
τις θάλασσες που σπαρταρούν μπροστά σου.
Να ξεχάσεις πως σήμερα εδώ είναι η νιότη σου παρούσα.
στα μικρά περιποιημένα δάχτυλα
στις ροζ κορδέλες
στα πολύχρωμα μαλλιά.
Την αφήνεις να περιμένει, την αφήνεις...
Μην την αφήσεις πολύ.

Πώς ήθελα να μπορούσα να σου δείξω το γραπτό μου, κοριτσάκι μου
Να δεις πως δεν το περνάς ποτέ αυτό το διαγώνισμα
Πάντα βάζουν καινούρια θέματα
Αλλάζουν τα sos
Να δεις πως ποτέ δεν διαβάσαμε αρκετά
Πως κάτι μας διαφεύγει πάντα

Είναι καλό που γράφουμε μαζί
Είναι καιρός που έδινα μόνη

Κρυφοκοιτάω το γραπτό σου
Προσπαθώ να κλέψω κάτι
Ένα μεσημέρι στη θάλασσα και το αλάτι να σαλεύει πάνω σου
Ένα βλέμμα με τη λάμψη του νερού, στη βρύση το '73; '74;
Τα χέρια δροσίζονται, υπόσχονται...
Ένας δρόμος, φωνές, σώματα, σημαίες
το κόκκινο με το πράσινο, το πορτοκαλί
Πανιά ανοιγμένα κι όρθια στο τιμόνι κρατάς κόντρα στο βοριά
Ωραία ανεμίζουν τα μαλλιά σου
Η νέα γη μπροστά σου απέραντη, ανεξερεύνητη
Πόσα έχεις να μάθεις και να μάθεις
Ν'αλλάξεις και ν'αλλάξεις....

Πανελλήνιες ή το θέατρο του παραλόγου

Μου άρεσε πολύ φέτος το θέμα της έκθεσης: Η ανθρωπιστική παιδεία μάς κάνει πιο...ανθρώπινους ή πιο...φιλάνθρωπους;
Εδώ είναι η αποθέωση του "Στο σπίτι του κρεμασμένου...μιλάνε συνέχεια για σκοινί, θηλειές, κόμπους..."
Σε μια παιδεία που με όλους τους τρόπους συρρικνώνει πνευματικά και μορφωτικά κάθε νέο άνθρωπο. Σε ένα σχολείο που δοξάζει την αποστήθιση, την άκριτη αποδοχή κάθε άποψης, επιστημονικής ή μη. Σε μια εκπαίδευση τουλάχιστον αναποτελεσματική, αφού στη διεθνή κατάταξη τα παιδιά μας βγαίνουν λειτουργικά αναλφάβητα. Δίνουμε θέματα προβοκατόρικα, γιατί ξέρουμε ότι κανένα παιδί δεν θα τολμήσει να μας πει: "Για ποια ανθρωπιστική παιδεία μιλάτε; Τι'ν τούτο;"
Διάβαζα στον Ταχυδρόμο αυτής της εβδομάδας ένα crash test μεταξύ δυο τελειόφοιτων μαθητριών της Ελλάδας και της Γαλλίας. "Για το μάθημα των Γαλλικών δεν έχουμε βιβλίο, αλλά μελετάμε τέσσερα έργα, ένα κλασικό, ένα αρχαίο, ένα σύγχρονο και ένα θεατρικό. Στις εξετάσεις έχουμε δικαίωμα επιλογής ανάμεσα σε δύο θέματα για σχολιασμό πάνω σε ένα απόσπασμα από κάποιο από τα βιβλία. Στη Φιλοσοφία, που είναι και το πιο "πακέτο" με τον υψηλότερο συντελεστή, κάνουμε Χέγκελ, Φρόιντ, Μαρξ, Καντ ή Σαρτρ και θέματα όπως η εργασία, η επιθυμία, η ελευθερία, ο έρωτας κλπ Αυτό που ζητάνε κυρίως είναι να αναπτύξουμε κριτική σκέψη."
Εμείς τι κάνουμε; Παπαγαλίζουμε μεταφρασμένο Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Λογοτεχνία, Ιστορία ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ! Φιλοσοφία; Τι'ν τούτο; εξόριστη στα αζήτητα κι όσο ήταν στα ζητούμενα, πάλι παπαγαλία έπεφτε.
Κατά τα άλλα σήμερα το μέλλον είναι στο πάντρεμα της νέας τεχνολογίας με τις ανθρωπιστικές αξίες και τον πνευματικό πολιτισμό.
Εμείς θα έχουμε μέλλον;